2026 Bahar Dönemi Başlıyor!

AÇILIŞ SEMPOZYUMU:

İNSANLIĞIN VAZGEÇİLMEZ UFKU KOMÜNİZM

FİKRET BAŞKAYA – SİBEL ÖZBUDUN - ECEHAN BALTA - TEMEL DEMİRER 

SEVDA KARACA - SİNAN ÇİFTYÜREK

TARİH: 4 NİSAN CUMARTESİ – 10.00 – 16.00 / YER: ÖZGÜR ÜNİVERSİTE

YÜZ YÜZE&ONLINE

PROGRAM

DEVLET VE HUKUK KISKACINDA LAİKLİK

LEVENT KÖKER

Lâiklik, çok boyutlu bir konu. İlk olarak akla gelen kurumsal boyut, yâni devlet ile din kurumları arasındaki ilişkiler. Burada lâiklik denilince ilk akla gelen, devlet ile din kurumlarının birbirlerinden ayrılmasıdır. Buna karşılık, devlet ve din kurumları arasında işbirliğinin varlığı da “lâiklik” ile çatışmayabiliyor. Ancak, devletin kurumsal olarak din ile temellendirilmesi, bir diğer deyişle dinin devlet düzenini belirleme gücüne sâhip olması lâiklikle bağdaşmayan bir özellik. Lâikliğin ikinci boyutu, din ve inanç veya inançsızlık özgürlüğü. Bu ikinci boyut, bireylerin ve grupların kendi inançlarına veya inançsızlıklarına göre özgürce kendilerini geliştirebilecek biçimde yaşamalarını içeriyor. Bu ikinci boyut, bilim ve eğitim alanlarını özellikle ilgilendirdiğinden, bu alanlarda da devletin kurumsal varlığı söz konusu oluğundan, lâikliğin kurumsal boyutu ile din ve inanç/inançsızlık özgürlüğünü ilgilendiren boyutu arasında sıkı bir ilişki bulunmaktadır.

Bu dört haftalık ders programı içinde, özellikle bu iki boyutta lâiklik konusunun hem genel kavramsal/teorik düzeyinde ve hem de Türkiye pratiğinde ortaya çıkan sorunlar üzerinde durulmaya çalışılacaktır. Birinci haftada amaç, lâiklik konusu ile ilgili bâzı temel kavramlara açıklık getirmek ve lâiklik konusunun modernliğin târihî belirleyiciliği altında nasıl evrildiğini ana hatlarıyla ortaya koymaktır. İkinci haftanın amacı özel olarak Türkiye’deki lâiklik düşünce ve pratiklerinin târihi arkaplânını, Osmanlı Devleti’ndeki din-devlet ilişkilerinin klâsik dönemden Tanzîmat, I. Meşrutiyet, II. Abdülhamid ve 1908 Devrimi dönemlerinde nasıl değiştiğine yönelik genel bir tablo çizmektir. Üçüncü haftada, Cumhuriyet’in kuruluşuna giden evrede “Millî Mücâdele”nin, 1920’de açılan TBMM’nin ve 1921 Anayasası’nın nasıl bir devlet-toplum ilişkisi tasavvuru geliştirdiği, bu tasavvurun 1924 Anayasası döneminde nasıl değiştiği ve bu değişimin lâikliğin sözü edilen iki boyutu üzerindeki etkisinin nasıl göründüğü üzerinde durulacaktır. Dördüncü ve son haftada, 12 Eylül 1980 askerî rejiminin inşâ ettiği anayasal düzen içinde lâiklik ile ilişkilendirilen sorunların nasıl belirdiği ve 2002’den bu yana oluşan gelişmelerin nasıl bir kurumsal ve toplumsal değişimi ortaya koyduğu anlatılacaktır.

1. Hafta: Lâiklikle ilgili temel kavramlar

• Laiklik (Laicité)-Laisizm (Laicisme)/Sekülerlik (secularity)-Sekülerizm (secularism)

• Doğu-Batı/İslâm-Hıristiyanlık ayrımları: karşıtlıklar ve ortaklıklar

• Modern dünyada lâiklik/sekülerlik

• Modernliğin eleştirel sorgulanmasının temeli olarak “yabancılaşma” ve “yanlış bilinçlilik”

II.        Hafta: Osmanlı Devleti’nde Din ve Hukuk İlişkisinin Değişimi

• Klâsik dönem: Halife-Sultan ve Dâire-i Adâlet

• Şeriat-Örf düalizmi

• Tanzîmat

• 1876 Kanun-ı Esâsî ve II. Abdülhamid’in katkıları

• İttihat ve Terakki’nin “Mütereddit” Milliyetçiliği

• Millî Mücâdele ve 1921 Anayasası’nın Yapılışı Sürecinde Din

III.      Hafta: Cumhuriyet ve Lâikliğin Çelişkileri: Milliyetçi paradigma

• Paradigma kavramı ile ilgili bir not

• Kuruluş  paradoksu

• Dinin dışlanması ve kontrolü

• Paradigmanın pekişmesi: Devlet dininin kurumsallaşması

IV.      Hafta: 12 Eylül’den Başkancı Rejime Türk-İslâm Milliyetçiliği ve Lâikliğin

“paradigmatik olmayan” değişimi

• Devlet dininde değişim

• Paradigma devam ediyor: Alevilik

• Paradigma devam ediyor: Kürt sorunu

• Yabancılaşma ve yanlış bilinçliliği doğru anlamak

Okuma önerileri:

Mehmet Ali Ağaoğulları ve Levent Köker, İmparatorluktan Tanrı-Devletine, Ankara: İmge Kitabevi, 1991, İkinci ve Üçüncü Bölümler, s. 76-235.

Mehmet Ali Ağaoğulları ve Levent Köker, Tanrı-Devletinde Kral Devlete, Ankara: İmge Kitabevi, 6. Baskı, 2013, Birinci ve İkinci Bölümler, s. 11-14148.

Samir Amin, Modernite, Demokrasi ve Din. Kültüralizmlerin Eleştirisi, İstanbul: Yordam yay., 2016. Özellikle ilk üç bölüm.

Fikret Başkaya, der., AKP, Ilımlı İslam, Neoliberalizm, İstanbul: Ütopya yay., 2013.

Tanıl Bora, Cereyanlar. Türkiye’de Siyasî İdeolojiler, İstanbul: İletişim yay., 2017, “İslamcılık” başlıklı 7. Bölüm, s. 415-517.

Onur Karahanoğulları, ABD ve Fransa’da Laiklik. Din kamu Hizmetlerinin Kaldırılması, Ankara: Turhan Kitabevi, 2023.

Levent Köker, Modernleşme, Kemalizm ve Demokrasi, İstanbul: İletişim yay., 2022.

Zerrin Kurtoğlu, “Devlet Aklı ve Toplumsal Muhayyile Arasında Dinve Siyaset,” Tanıl Bora ve Murat Gültekingil, der., Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 9, Dönemler ve Zihniyetler, İstanbul: İletişim yay., 2009, s. 617-633.

Ceren Lord, Cumhuriyetin Doğuşundan AKP’ye Türkiye’de Din Siyaseti, İstanbul: İletişim yay., 2023.

Karl Marx, Yahudi Sorunu, Ankara: Sol yay., 1997.

Ergun Özbudun, “Laiklik ve Din Hürriyeti,” Ece Göztepe ve Aykut Çelebi, der., Demokratik Anayasa, Görüşler ve Öneriler, İstanbul: Metis yay., 2012, s. 169-227.

Mete Tunçay, Türkiye Cumhuriyeti’nde Tek-Parti Yönetiminin Kurulması (1923-1931), Ankara: Yurt Yay., 1981, “Laikliğin İlerlemesi” başlıklı alt bölüm, s. 208-240.

BAŞLAMA TARİHİ: 6 NİSAN PAZARTESİ -19.00 -4 HAFTA

İNSANLIK TARİHİ

İLKER AKTÜKÜN

Kırılma Noktaları: İnsanlık Tarihini Değiştiren Dört Büyük Dönüşüm

1. Hafta

Genetik ve Arkeoloji’deki Gelişmeler Işığında İnsanın Tarih Öncesi

-Modern genetik veriler (Antik DNA), Neandertal ve Denisova insanlarıyla aramızdaki ilişki hakkında ezberlerimizi nasıl bozdu?

-Mağara sanatından karmaşık alet yapımına geçişte arkeolojik bulgular, soyut düşüncenin ne zaman başladığını kanıtlıyor?

-Göbeklitepe Paradoksu: İnanç mı yerleşik yaşamı getirdi, yoksa tarım mı inancı kurumsallaştırdı?

-Son Buzul Çağı'nın sona ermesi, insanın küresel yayılımını ve genetik çeşitliliğini nasıl şekillendirdi?

• Hafta

Tarımsal Devrim ve İlk Devletlerin Doğuşu

-İnsanlık neden avcı-toplayıcılığın (görece) boş vaktini bırakıp tarımın ağır mesaisine ve hastalıklara mahkûm oldu?

-Tahıl depolamanın mümkün olması, toplumsal sınıfların ve profesyonel orduların doğuşuna nasıl zemin hazırladı?

-Yazı başlangıçta bir edebiyat aracı mıydı, yoksa devletin vergi ve stok takibi için geliştirdiği bir "muhasebe teknolojisi" mi?

-İlk devlet formlarında yönetici, gücünü kaba kuvvetten mi yoksa tanrısal bir "kozmik düzenden" mi alıyordu?

• Hafta

Haçlı Seferleri, Moğollar ve Küresel Dönüşümler

-Haçlı seferleri Batı’nın dönüşümünü nasıl etkiledi?

-Moğol İmparatorluğu insanlık tarihini nasıl dönüştürdü?

-Moğol İmparatorluğu nasıl bir jeopolitik kaymaya neden oldu?

-İslam uygarlığı neden ve nasıl “durağanlaşma” içine girdi?

• Hafta

1492: Modern Dünyanın İnşası ve “Eski Dünyanın” Sonu

- Amerika keşif mi, yeniden temas mı?

-Kolomb Takası (Columbian Exchange) küresel nüfus dengelerini nasıl altüst etti?

-Atlantik üçgeni ne anlama geliyordu?

-Amerika'dan Avrupa'ya akan gümüş ve altın, modern kapitalizmin nasıl "yakıtı" oldu?

BAŞLAMA TARİHİ: 4 MAYIS PAZARTESİ – 4 HAFTA

EKOLOJİK VE ADİL BİR GELECEK İÇİN EKOFEMİNİZM

EMET DEĞİRMENCİ

Tarihsel olarak insan merkezli yaşamın gelişiminde insanın doğaya tahakkümü ile erkeğin kadına tahakkümü arasında yakın bir ilişki vardır.

Bu seminer dizisinde patriyarkal hegomanyacı ve sömürgeci sistem (kapitalizm)in doğayı ve kadını nasıl birer tüketim nesneleri haline getirdiğini ortaya koyacaktır.
Seminer üç seriden oluşup I. olarak kesişimsellik temelinde zıtlıkların ötesinde birleştirici ve bütünleştirici bir sosyal hareket olarak ekofeminizm çerçevesi ortaya konacaktır. II. Bölümde en temel ikiliklerden olarak görülen kadın-doğa,  akıl-duygu, doğa-kültür, vabanıl-ehil ikilikleri ele alınacaktır. Bu bağlamda iklim krizi; ektravizm ve yerinden edilme konuları irdelenecektir.  III. Bölümde ise birinci ve ikinci doğa arasında yatan çelişkide kadın (ve kadın özneler) doğayı nesneleştiren yıkım kültürü yerine onarım kültürü temelinde tahakkümden ortaklığa geçiş ele alınıp dünya evimiz (oikos)un paylaşımında tüm canlıların ihtiyaçlarını ihtimamla gözeterek ekonomik olarak büyümeme (degrowth) yerine iyi yaşam buen-vivir yeni materyalizm olarak ele alınabilir mi konu edilecektir.

BAŞLAMA TARİHİ: 15 HAZİRAN PAZARTESİ – 19.00 – 3 HAFTA

İRAN: TARİH, SİYASET, SOSYAL HAREKETLER VE DEĞİŞİM DİNAMİKLER

Y. DOĞAN ÇETİNKAYA

HAKAN GÜNEŞ

BAŞLAMA TARİHİ: 7 NİSAN SALI  – 19.00 – 4 HAFTA

TÜRKİYE’DE KAPİTALİZMİN TARİHİ

DOĞAN ÇETİNKAYA

Tarihyazımındaki en büyük mit, Türkiye’de toplumsal sınıfların, siyasal projeler çerçevesinde seçkinlerce yukarıdan aşağıya yaratıldığı iddiasıdır. Bunun en bariz örneği Türkiye’de burjuva sınıfının 20. yüzyıl başında devlet tarafından ortaya çıkarıldığı, beslendiği ve büyütüldüğüdür. Bu ana akım teoriye göre “hakiki” bir burjuva sınıfı olmadığı için kapitalizm de “olması gerektiği gibi” “normal” gelişmemiştir ve geç kalmıştır. Bunun sonucunda da modern bir işçi sınıfı, proletarya da oluşmamıştır. Modern sınıflar ve onlar arasında bir sınıf mücadelesi doğmadığı için de demokrasi Türkiye’de gelişememiş, güdük kalmış, devlet dışında “gerçek” bir özne ortaya çıkamamış diye iddia edilelgelmiştir. Yani hâkim paradigmaya göre Türkiye’de toplumsal sınıflar yoktur. Peki ne vardır? Devlet ve yeknesak bir toplum. “Merkezde” siyasal seçkinler ve onların ideolojileri/kültürleri ile “çevrede” toplum. Bu egemen tarih tezidir ve Türkiye’de sağdan sola bütün siyasal ve ideolojik akımlar içinde başat düzeyde etkiye sahiptir. Bu tez temelsiz bir önyargı ve boş inançtan öte bir değere sahip değildir. Bu ön kabul “aşırı ideolojik” ve seçkinci bir sınıfsal perspektifin ürünüdür. Dersimizde 17. Yüzyıldan 19. Yüzyıla Osmanlı İmparatorluğu’nun kapitalistleşmesini, 19. Yüzyılda kapitalist bir imparatorluk ve burjuva toplumu olarak temel özelliklerini,1908 Toplumsal Devrimi ertesinde Milli İktisat politikaları ve 20.yüzyıl ortasına kadar ulus-devlet kapitalizminin oluşumunu ve 1950 sonrası dönüşümünü inceleyeceğiz.

BAŞLAMA TARİHİ: 5 MAYIS SALI -19.00 4 HAFTA

GRUNDRİSSE’DEN KAPİTAL’E PATİKALAR

MELDA YAMAN

ÖZGÜR NARİN

ÖZGÜR ÖZTÜRK

Bu seminerler dizisi Marx’ın Kapital’e giden yoldaki kuramsal çalışmaları ile bunların Kapital’de nasıl somutlaştığına odaklanacaktır. Başlıca kaynak, konuşmacıların ortak kitabı olan, Sosyal Araştırmalar Vakfı’ndan 2017 yılında çıkan Grundrisse’den Kapital’e Patikalar başlıklı çalışmadır.

Her konuşmacının iki hafta görev üstleneceği seminerlerde Marx’ın yöntemi, Hegel ile ilişkisi, Marx ve Aristoteles’te ortak ölçü ve mübadele sorunu, Marx’ta makine kavramı, Kapital ve Grundrisse’de teknoloji ve genel zekâ, Kapital’de kadın emeği, serbest zaman nosyonu, kapitalist üretimin doğuşu gibi konular ele alınmaktadır.

Seminerler online gerçekleştirilecektir.

Program:

1. Hafta (8 Nisan). Konuşmacı: Özgür Öztürk.

Marx’ın yöntemi. Hegel-Marx ilişkisi. Bu konuda Marksizm içindeki başlıca yaklaşımlar. Mantık kategorilerinin Grundrisse ve Kapital’deki kullanımları.

2. Hafta (15 Nisan). Konuşmacı: Özgür Öztürk

Marx’ın yönteminin somut örnekler üzerinden tartışılması. Kapitalist üretimin doğuşuna dair Marx’ın zaman içinde değişen açıklama modelleri. Paradan sermayeye geçiş ve paranın gerekliliği tartışmaları.

3. Hafta (22 Nisan). Konuşmacı: Özgür Narin

4. Hafta (29 Nisan). Konuşmacı: Özgür Narin

5. Hafta (6 Mayıs). Konuşmacı: Melda Yaman

6. Hafta (13 Mayıs). Konuşmacı: Melda Yaman

BAŞLAMA TARİHİ: 8 NİSAN ÇARŞAMBA – 19.00 – 21.00-  6 HAFTA

KAPİTALİZM, EMPERYALİZM DOĞA YAĞMA VE TALANI

ÖZGE GÜNEŞ

UĞUR ESER 

MEHMET TORUN

CENGİZ BAŞKAYA

20 Mayıs

Özge Güneş

"21. Yüzyılda Emperyalizm Ve Kırsalın Tasfiyesi"

3 Haziran

Özge Güneş

"21. Yüzyılda Emperyalizm Ve Kırsalın Tasfiyesi"

10 Haziran

Mehmet Torun

Emperyalizm Ve Sömürge Madenciliği"

17 Haziran

Uğur Eser

" Yeni Jeopoltlk'de Kritik Mineraller Ve Yeni Sömürgecilik "

Cengiz Başkaya

^"Aşırı Üretim Aşırı Tüketim, Aşırı Yıkım"

BAŞLAMA TARİHİ: 20 MAYIS ÇARŞAMBA – 5 HAFTA

GÜNCEL TARTIŞMALAR KARŞILIĞINDA ANTROPOLOJİ

TAYFUN ATAY

21'inci yüzyılın ilk çeyreğini tamamladığımız şu günlerde insanlığın geleceğine dair öne çıkan iki başat gündem maddesi var. Her ikisi de insanın yeryüzündeki "tekno-ekonomi-politik" etkinliğinin sonucu olan bu olgular, "yapay zeka" ve "çevre krizi". Bunların birincisine bakarak insanın tanrısallaştığını, ikincisine bakarak da insanın Doğa zararlısı bir "şeytani" varlık haline geldiğini ileri sürmek mümkün…

Tanrılar, şeytanlar, ruhsal varlıklar, vb. tüm doğaüstü tasarımların insandan çıktığı bir geçmişten sonra, şimdi Tanrı'nın da Şeytan'ın da yerini doğrudan "İnsan"a bıraktığı bir geleceğe mi koşuyoruz? Böyle bir dünyada dine nasıl, ne kadar, ne şekillerde yer var? Diğer taraftan, aynı tekno-ekonomi-politik işleyiş doğrultusunda, "artırılmış-gerçeklik", "metaverse", "ChatGPT", "deepfake" vb. uygulamalarla, hayatın değil hayallerin "yaşanır" hale geldiği "dijital/sosyal-medyatik" iklimde insan olmak nasıl, ne kadar, ne şekillerde mümkün?..

Önerilen dört haftalık seminer programı, insanlığın geleceğine ilişkin bu ve benzeri sorulara, insanı "biyo-kültürel" varlık olarak ele alıp inceleyen antropolojinin bütüncü perspektifinden cevaplar üretmeyi ve bunları tartışmaya açmayı hedeflemektedir.

BAŞLAMA TARİHİ: 16 NİSAN PERŞEMBE -19.00- 21.00 – 4 HAFTA

TÜRKİYE'DE SAVAŞ, OLAĞANÜSTÜ REJİMLER VE KAPİTALİST DEVLET

EZGİ AKYOL

EZGİ PINAR

Bu seminer, savaş, olağanüstü yönetim biçimleri ve otoriterleşme tartışmalarını kapitalist devlet bağlamında ele almayı hedeflemektedir. Türkiye’de kapitalist devletin tarihsel gelişimine ve bu süreçte ortaya çıkan otoriter devlet biçimlerine ve neoliberal yeniden yapılanma dinamiklerine, eleştirel devlet kuramları, sınıf ilişkileri ve hegemonya mücadeleleri perspektifinden bakmayı amaçlamaktadır.
Seminer kapsamında Türkiye’deki olağanüstü rejimler ve savaş momentleri, sermaye birikim süreçleri ve sınıf çatışmaları bağlamında tartışılacaktır. Otoriterleşme tartışmalarını tarihsel ve kuramsal bir arka plana yerleştirmek de seminerin temel amaçları arasında yer almaktadır.

BAŞLAMA TARİHİ: 14 MAYIS PERŞEMBE– 19.00/21.00 – 4 HATA

PSİKODİNAMİK FİLM OKUMALARI

BİLAL ERSOY 

CEYLAN AKGÜN

EFE ERSOY

HAKAN KARAŞ

İLKER KÜÇÜKPARLAK 

ONUR ÖZALMETE

TANER YILMAZ

Özgür Üniversite Bahar Dönemi Psikodinamik Film Okumaları

Tarih	Konuşmacı	Film	İçerik
10 Nisan	Bilal Ersoy  Efe Ersoy	Love, Death &Robots: Zima Blue (2019)	Bilal Ersoy: Narsisizm: Yaratıcılık ve yıkıcılık Efe Ersoy: Eve dönüş
17 Nisan	İlker Küçükparlak	Küçük Gün Işığım (2006)	Aile
8 Mayıs	Ceylan Akgün	Hamnet (2025)	Temsil edilemeyeni sahnelemek: Hamnet’te travma, yas ve simgeselleştirilemeyen kayıp
15 Mayıs	Onur Özalmete	Small Prophets (2026)	Bir kayıp etrafında yaşamak
5 Haziran	Taner Yılmaz	Tavşan İmparatorluğu (2025)	Çocukluk
12 Haziran	Hakan Karaş	Yapay Zeka (2001)	Yapay insan organik (ro)bot

BAŞLAMA TARİHİ: 10 NİSAN CUMA – 19.00- 21.00 - 6 HAFTA

HAKİKAT VE HAKİKAT DIŞI YAŞAM

ERKUT SEZGİN

Wittgenstein'ın dilde temsil edilen cüzi kavramların anlam farklarının  formlandığı  Evrensel imkan bağlamıyla iç bağlantılı formlanmasını saydamlaştıran kavram  çözümlemelarinin bilfiil  Transandantal Külli Akli  Işığı Altında

Hakikat ve Hakikat Dışı Yaşam. 

11 NİSAN CUMARTESİ 13.00 – 15.00 – 4 HAFTA

İSLAM FELSEFESİ VE ANADOLU ERENLERİ

GALİP KILIÇ

BAŞLAMA TARİHİ. 2 MAYIS CUMARTESİ – 19.00 – 21.00

DEVAM EDEN ATÖLYE

RESİM ATÖLYESİ

HAYDAR ÖZAY

SALI AKŞAMLARI: 19.00 - 21.00

KAYIT VE BİLGİ İÇİN: seminerler2021@gmail.com