ABD'deki çalkantılar: Büyük eşitsizlik, yolsuzluk, aşırı borçlanma, spekülasyon, bölünme ve emperyalizm

Profesör Rodrigue Tremblay

" Dünyanın sorunu, aptalların kendilerinden emin olmaları, zeki insanların ise şüphelerle dolu olmalarıdır."  » Bertrand Russell (1872-1970), İngiliz filozof, 1933. 

 "  Vatandaşlarımızı zenginleştirmek için  gümrük vergileri koyacağız , yabancı ülkelerden vergi alacağız. » Donald Trump (1946- ), Amerikalı iş adamı ve Amerika Birleşik Devletleri'nin Cumhuriyetçi Başkanı (açığa çıkış konuşmasında, 20 Ocak 2025).

"  Ülkemizin büyük refahının ardındaki temel etkenlerden birinin, Amerikan halkının dünyanın dört bir yanındaki özgür insanlarla mal ve hizmetleri serbestçe değiş tokuş etmesine olanak tanıyan açık ticaret politikası olduğunu  kabul etmeliyiz . ", Ronald Reagan (1911-2004), Amerikan Cumhuriyetçi Başkanı, 1981-1989, (bir radyo yayınında, 26 Kasım 1988).

 "  Bir seçim yapmamız gerekiyor. Demokrasiye ya da zenginliğin birkaç kişinin elinde toplanmasına  sahip olabiliriz , ama ikisine birden sahip olamayız. ", Louis D. Brandeis (1856-1941), Amerikan Yüksek Mahkemesi Yargıcı, 1941.

“ Popülist rejimler gelir eşitsizliği sorununu her zaman aşırı genişlemeci makroekonomik politikalara başvurarak çözmeye çalışmışlardır . Açıklara, yaygın kontrollere ve temel ekonomik dengelerin hiçe sayılmasına dayanan bu politikalar, kaçınılmaz olarak toplumun en yoksul kesimlerini olumsuz etkileyen büyük makroekonomik krizlere yol açtı . » MIT ve UCLA ekonomistleri Rudiger Dornbusch (1942-2002) ve Sebastian Edwards (1953- ), “Latin Amerika'da Popülizmin Makroekonomisi”, 1991.

*****

Amerika Birleşik Devletleri, tüm tarihi boyunca, 20 Ocak 2025'ten bu yana olduğu gibi, bu kadar açıkça otoriter ve neo-faşist, anayasasını ve bu anayasada yer alan güçler ayrılığı ilkesini bu kadar açıkça hiçe sayan bir başkan ve yönetimle karşı karşıya kalmamıştır. Bu durum yalnızca demokrasilerinin iç işleyişinde değil, aynı zamanda komşu ülkelerle ve tüm uluslararası toplumla olan dış ilişkilerinde de çalkantılara yol açıyor.

Bu yeni iç siyasal durum, kısmen, önceden var olan bir dizi koşul ve eğilimden kaynaklanıyor. Mevcut siyasal krizin gelecekte daha ciddi krizlere yol açıp açmayacağını bilmek açısından bunları tespit etmek yararlı olacaktır.

I- Zengin Amerikalılar Lehine Yarım Yüzyıldır Artan Gelir ve Servet Eşitsizliği

Son yarım yüzyıldır Amerikan ekonomisi giderek daha çok süper zenginlerin, süper zenginler tarafından ve süper zenginler için yönetilen bir ekonomi haline geldi. Gerçekten de bu, Amerikalıların en zengin %10'unun tüm tüketici harcamalarının yaklaşık %50'sinden sorumlu olduğu ve siyasi gücün çoğu kolunun ellerinde olduğu bir ekonomidir. 

Nitekim Ekonomik Politika Enstitüsü'nün bir raporuna göre, yıllar geçtikçe Amerika'nın en büyük şirketlerindeki CEO'ların maaşları, çalışanların maaşlarını ve yan haklarını çok aştı. 1965 yılında CEO-çalışan kazanç oranı 21'e 1 idi. 2021 yılında CEO-çalışan ücret oranı 1965'ten bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye ulaşarak 399'a 1 oranına ulaştı. —Bu nedenle Amerikan ailelerinin %60'ının maaştan maaşa yaşaması şaşırtıcı değildir .

ABD'de gelir eşitsizliğinin devam ettiğinin bir diğer göstergesi de 2010 yılından bu yana artırılmayan ve saatlik 7,25 dolar gibi düşük bir seviyede kalan federal asgari ücrettir . Bazı eyaletlerde Amerikalı işçilerin durumu daha iyiye gidiyor; Rhode Island'da asgari ücret saat başına 14 dolardan Columbia Bölgesi'nde saat başına 17 dolara çıkıyor. Ancak beş eyalette (Alabama, Tennessee, Güney Carolina, Mississippi ve Louisiana) asgari ücret yasası bulunmuyor ve bazı eyaletlerde asgari ücretler federal asgari ücretten bile düşük.

Fiyatların yükseldiği dönemlerde enflasyona endekslenmemiş asgari ücret, reel asgari ücretin daha düşük olmasına neden olur.

Bütün bunlar, Amerika Birleşik Devletleri'nde iki ayrı ekonominin bulunduğu anlamına geliyor: Bir tarafta yüksek gelirlere ve muazzam servetlere sahip olan , vergi indirimlerinden ve yüksek hisse senedi fiyatlarından yararlanan en zengin %10'luk kesim; diğer tarafta ise gerçek gelirleri yıllardır enflasyonun altında kalan ve servetleri çoğunlukla gayrimenkulde yoğunlaşan veya hiç gayrimenkule sahip olmayan Amerikalıların geri kalan %90'ı.

Bu durum, çok yüksek servet eşitsizliklerine yol açıyor: 2023 yılında, en zengin 3 Amerikalı multi-milyarder, nüfusun en fakir %50'sinden daha fazla kişisel servete sahipti. Benzer şekilde, Amerikan hanelerinin en zengin %10'u toplam servetin yaklaşık üçte ikisine sahipti; bu oran nüfusun diğer %90'ının sahip olduğu servetin iki katıydı. Ayrıca Amerikalıların en fakir %50'si toplam servetin sadece %3'üne sahipti.

II- Amerika Birleşik Devletleri'nde siyasi yolsuzluk yüksek ve artıyor

ABD'de gelir ve servet eşitsizliği ile siyasi yolsuzluk arasında bir bağlantı olması şaşırtıcı olmazdı . Yirminci yüzyılda, özellikle II. Dünya Savaşı'ndan sonra bu tür yolsuzluklar azalmıştı; ancak paranın siyasette giderek daha merkezi bir rol oynaması ve kurumsal medyanın daha yoğun bir şekilde yer almasıyla, 21. ^{yüzyılın ilk çeyreğinde yeniden ortaya çıktı.}

İş dünyasının kralı Donald Trump'ın 2016 ve 2024 yıllarında ABD'de başkanlık seçimlerine katılması ve ABD hükümetinin en üst kademelerine ' zorba plütokratların ' gelmesi tesadüf değil.

ABD Yüksek Mahkemesi, Ocak 2010'da, kişisel servetleri 50 milyar doları aşan (Elon Musk, Jeff Bezos, Mark Zuckerberg vb.) ultra zenginlerin ve süper milyarderlerin , seçim sürecinin ilk aşamalarından hükümetin oluşumuna ve işleyişine kadar seçim sürecini önemli ölçüde etkilemesini engelleyen eski yasalardan bazılarını iptal ederek bu eğilimi güçlendirdi.

Demokrasilerde, politikacıların özel çıkarlara siyasi çıkarlar satması durumunda, yandaş kapitalizmin gelişme tehlikesi her zaman vardır. İşte siyasi yolsuzluğun tam tanımı budur. Bu bağlamda, Başkan Franklin D. Roosevelt'in (1882-1945) Amerikalılara şu uyarısını akılda tutmak gerekir: " Bir demokraside özgürlük, eğer halk özel sektörün demokratik devletten daha güçlü hale geleceği noktaya kadar büyümesine göz yumarsa asla garanti edilemez." İşte özünde faşizmin tanımı budur; yani hükümetin bir birey, bir grup tarafından kontrol edilmesi ...

III- ABD'nin kamu borcu ekonomiye kıyasla yüksek seviyelere ulaşıyor

ABD Ulusal Borç Saati'ne göre, Mart 2025 itibarıyla ABD'nin ulusal borcu (tahmini 36,6 trilyon dolar) gayri safi yurt içi hasılanın (GSYİH) (ikincisi 29,809 trilyon dolar olarak tahmin ediliyor) yüzdesi olarak %123'e eşitti . Benzer şekilde, ABD hükümetinin o dönemdeki mali açığı 2 trilyon dolar, yani GSYİH'nın %6,7'siydi.

Daha basit bir şekilde ifade etmek gerekirse, ABD'de her vatandaşın ulusal borcu 107.019 dolar iken, aynı miktardaki ulusal borç her vergi mükellefinin 323.047 dolarıydı. Başka bir deyişle, ABD de diğer Batılı ekonomiler gibi borç batağına saplanmış durumda.

Olayı doğru yorumlamak için, Avro Bölgesi ülkelerinin yıllık kamu açıklarının GSYİH'lerinin yüzde 3'ünü aşmaması ve her ülkenin kamu borcunun GSYİH'lerinin yüzde 60'ını aşmaması gerekiyor. (Not: Ancak bazı üye ülkelerde kamu açığı ve kamu borcu oranları çok daha yüksek olup, bu durum eninde sonunda Avro Bölgesi'nin varlığını tehdit edebilir.)

ABD'deki kamu borcu ikilemi, önümüzdeki aylarda veya yıllarda ekonomik durgunluğun yaşanması durumunda maliye politikası açısından bir engel teşkil edebilir. Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Temsilciler Meclisi, yakın zamanda önümüzdeki on yıl içinde 4,5 trilyon dolarlık vergi kesintisi ve federal harcamalarda 2 trilyon dolarlık bir azalma içeren bir bütçe kararı geçirdi. Böyle bir mali politika Trump 2.0 yönetiminin siyasi gündemiyle de örtüşüyor.

IV- Spekülasyon

İpotek teminatlı menkul kıymetler krizi ve ardından gelen 2008-2009 Büyük Durgunluğunun ardından, ABD hükümeti bütçe açığı politikası izlerken , ABD Merkez Bankası niceliksel genişleme (QE) adı verilen yeni bir genişletici para politikası denedi.

Bütçe açıkları daha fazla devlet borçlanmasına ve ulusal borcun artmasına neden olur; bu da zorunlu olarak ek Hazine bonosu ihracını gerektirir. Bu ihraçlar tahvil fiyatlarını düşürme ve faiz oranlarını yükseltme eğilimindedir. Ancak merkez bankasının açık piyasadan büyük miktarda devlet tahvili veya diğer finansal varlıkları satın alması şeklinde uyguladığı niceliksel genişleme politikası, faiz oranlarını düşürdüğü için tam tersi etki yaratıyor.

ABD'nin bütçe açığı 2009'da yaklaşık 1,5 trilyon dolara ulaşmıştı ancak 2020'de Covid-19 salgınının başlangıcında iki katına çıkarak 3 trilyon dolara çıktı. 

Bazı finans piyasaları, özellikle borsa, adeta bir coşku, hatta balon bölgesinde. Nitekim, ABD'deki borsa değerlemeleri, 2024 yılı sonunda 36,8 seviyesinde olan fiyat-kazanç oranı (P/E) ile gösterildiği gibi, gergin olarak değerlendirilebilir. Böyle bir seviye, günümüz ortalaması olan 20,4'ten önemli ölçüde iki standart sapma daha yüksektir ve bu da borsanın şu anda aşırı alım durumunda olduğunun bir göstergesidir.

Kripto paralar üzerine spekülasyon

Başkan Trump daha önce kripto paraların ABD dolarına karşı bir dolandırıcılık olduğuna inandığını söylemişti . Ancak 2025 hükümetinde, bu tür yapay dijital varlıkların ihracını serbestleştirmek isteyen yetkilileri yönetimine atadı. Daha da ileri giderek ABD hükümetine, diğer dijital varlıklardan oluşan ayrı bir stokun yanı sıra , stratejik bir Bitcoin rezervi oluşturması talimatını veren bir yürütme emri imzaladı. O zaman şu soru akla geliyor: Amaç kripto para fiyatlarının spekülasyonunu ve manipülasyonunu teşvik etmek mi?

V- Sosyal ve bölgesel bölünme

Hiç kimse, Amerika Birleşik Devletleri'nin bugün 1861-1865 İç Savaşı'ndan bu yana en bölünmüş ulus olduğunu inkar edemez . Donald Trump , başkan olarak Amerikalılar'ı bölen ve ülkeyi siyasi olarak ikiye bölen politikalar yürütüyor . 

Günümüzde gelişmiş ekonomiler hızlı teknolojik değişimlerden (Yapay Zeka, işlerin robotlaştırılması, vb.) geçmektedir. ABD'de bazı işçi grupları ve bazı bölgeler bu yeni endüstrilerden faydalanırken, diğerleri durgunlaşıyor.

Yerinden edilmiş işçilere ve daha az dinamik bölgelere altyapı harcamaları ve sosyal yardım programları ile destek sağlamanın ABD merkez hükümetinin sorumluluğunda olduğu düşünülebilir. 

Oysa ABD, Ortadoğu ve Doğu Avrupa'daki maliyetli savaşları desteklemek için her yıl yüz milyarlarca dolar harcıyor, ayrıca yurtdışında 800'e yakın askeri üssü bulundurmanın ağır maliyetini de üstleniyor. Sonuç olarak ABD'de sosyal hizmetler, özellikle sağlık hizmetleri, diğer gelişmiş ülkelerdekilere kıyasla daha düşük seviyededir.

Dolayısıyla pek çok Amerikalının hükümetleri tarafından terk edilmiş hissetmesi ve kendilerine anında çözümler sunan, örneğin yabancı ülkelere vergi koymayı öneren en yakın demagogun tuzağına kolayca düşmeleri şaşırtıcı değildir.

Gerçekten de Trump 2.0 yönetiminin gündemi büyük ölçüde cehalet, yalan, doğaçlama, korkutma, kafa karıştırma, intikam ve uygunsuz politikaların bir karışımına dayanıyor ve açıkça Beyaz Saray düzeyinde hükümet karar alma sürecini merkezileştirme niyetinde. Bu, Amerikan Anayasası'nın açıkça ihlalidir ve uluslararası ilişkileri son üç çeyrek yüzyılda görülmemiş bir ölçekte bozmaktadır.

Ancak böyle yapıldığında, verilen sözlere ve belki de sorunları çözme yönündeki samimi niyetlere rağmen, en azından Bay Trump'ın en sadık destekçilerinin gözünde, bu durum aslında işlerin daha da kötüye gitmesine ve yeni zorlukların ortaya çıkmasına yol açabilir. Hiçbir hükümet ekonominin yasalarını askıya alamaz.

Böylesine işlevsiz bir ortamda, ABD'deki toplumsal ve ekonomik bölünmelerin önümüzdeki aylarda ve yıllarda devam etmesi, hatta daha da yoğunlaşması muhtemeldir.

VI- Emperyalizm, korumacılık ve büyük entelektüel karışıklık

Trump tarzı ABD ekonomik emperyalizmi , bir dizi ülkeye tek taraflı yaptırımlar uygulanmasına dayanan eskisinden bile daha iğrençtir. Gerçekte, Başkan Trump bazen okul bahçesindeki bir zorba gibi davranıyor.

Nitekim ABD Başkanı Donald Trump 2.0, 20 Ocak 2025'teki göreve başlamasından bu yana, çeşitli ülkelerden yapılan ithalatlara tek taraflı olarak gümrük tarifelerini artırarak, profesyonellikten uzak, tutarsız, dengesiz, hayal ürünü, keyfi ve geri dönüşlerle dolu bir ticaret politikası izlemiştir . 

(Not: Gümrük tarifeleri, ithalata uygulanan gerileyen iç dolaylı vergilerdir.) 

Trump 2.0 yönetimi bunu yaparken uluslararası ekonomik ilişkileri bozuyor ve bu durum küresel ekonominin kaosa sürüklenmesi riskini taşıyor . Özellikle Kongre'nin vergi sorumluluklarını gasp etmek için sahte bir " olağanüstü hal " ilan ettiği için , bu durum anayasal olarak itiraz edilebilir bir bahanedir.

Belki de en tartışmalı ve yanlış örnek, ABD'nin 1988'den beri askeri hava savunma anlaşması (N0RAD) ve serbest ticaret anlaşması (1994'te Meksika'yı da kapsayacak şekilde genişletildi ve 2020'de Başkan D. Trump'ın imzasıyla revize edildi) bulunan komşu ülke Kanada'danithal edilen ürünlere tek taraflı olarak uygulanan tarifelerle ilgilidir. Ayrıca ABD ve Kanada 1949'dan beri NATO'nun bir parçası. İki ülke arasında bir ticaret savaşı gerçekçi görünmüyor.

ABD'nin yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık ithalatını etkileyen ve endüstriyel altüst oluşa yol açacak Trump'ın ticaret savaşlarından en çok zarar görecek olanlar, Amerikalı tüketiciler de dahil olmak üzere, söz konusu ülkelerdeki tüketiciler olacak. 

En yoksul haneler özellikle etkilenecek çünkü artan fiyatlarla karşı karşıya kalacaklar ve gerçek gelirleri durgunlaşma veya azalma eğiliminde olacak. Sonuç olarak birçok ülkede durgunluk enflasyonu , yani fiyatların yükselmesi ve ekonomik faaliyetlerin yavaşlaması söz konusu olabilir.

Tarihi bir hatırlatma: Başkan D. Trump, Amerikan ekonomisinin temel olarak tarımsal olduğu ve yeni gelişen endüstrilere sahip olduğu 19. ^yüzyılın sonlarında uygulanan gümrük vergilerinin, Amerikan ekonomisinin tam olarak geliştiği ve küresel ekonomide lider konuma geldiği 21. yüzyıla aktarılabileceğine ^{kendini inandırmış gibi görünüyor.}

1890 yılında, gelişmekte olan endüstrileri korumak ve onlara rekabet edebilmeleri için zaman tanımak amacıyla ABD ithalatına %49,5 oranında yüksek gümrük vergileri konuldu. Ancak deney ters gitti.

Yüksek tarifeler ve diğer nedenler bir araya gelerek şimdiye kadar görülmüş en kötü ekonomik bunalımı yarattı: 1893 Panik'i ; 1897'ye kadar sürdü. Bunun sonucunda çoğu Amerikalı için yaşam maliyeti arttı, ödemeler dengesi açıkları oluştu, bankalara hücumlar yaşandı, kredi krizi yaşandı, borsa çöktü, şirket iflasları yaşandı ve işsizlik oranı %25'e çıktı.

Böylesine başarısız bir ekonomik deneyin, bir asırdan fazla bir süre sonra, siyasal nitelikteki şoklara karşı daha da hassas olan bir ekonomik ve mali bağlamda tekrarlanması bir trajedi olacaktır.

Çözüm

ABD'de önümüzdeki dönemde siyasi, ekonomik, mali ve anayasal krizlerin bir araya gelmesiyle mükemmel bir fırtına yaşanması için tüm etkenlerin mevcut olduğu görülüyor. Bu krizlerin çoğu kötü kamu politikalarının doğrudan sonucu olacaktır.

Trump 2.0 yönetimi aslında şu anda Çin dükkanındaki boğa gibi davranıyor. Birçok alanda kaos, belirsizlik ve yıkımın yaratıcısıdır. — Kötü politikalarla bir ülkenin refahını yok etmenin nispeten kolay olduğunu, ancak kalıcı ekonomik refahı inşa etmenin çok daha zor olduğunu hiçbir zaman unutmamalıyız.

Eşitsizlik : Amerika Birleşik Devletleri'nde gelir ve servet eşitsizliği önemli düzeydedir ve artmaktadır.

Yolsuzluk : Amerika'nın başlıca siyasi kurumları (Kongre, Başkanlık ve Yüksek Mahkeme) bugün, ülke tarihindeki hiçbir dönemde olmadığı kadar para güçleri tarafından yolsuzluğa sürüklenmiş durumdadır ve her şey durumun daha da kötüleşeceğini göstermektedir.

Borç Fazlalığı : ABD'nin ulusal kamu borcunun gayri safi yurt içi hasılaya (GSYİH) oranı bugün II. Dünya Savaşı'nın sonundaki seviyeden daha yüksektir ve daha da artma olasılığı yüksektir.

Spekülasyon : Özellikle borsa olmak üzere finans piyasalarında şu sıralar coşku oldukça yüksek. Aşağı yönlü bir tetikleyici şok, her an sert bir düzeltmeye yol açabilir.

Bölünme : Amerika Birleşik Devletleri hem sosyal hem de bölgesel olarak derin bir şekilde bölünmüş bir ülkedir ve daha da bölünmüş hale gelebilir.

Emperyalizm : Trump tarzı ABD ekonomik emperyalizmi kontrolden çıktı ve yalnızca ABD'de değil, aynı zamanda birçok başka ekonomide de durgun enflasyona yol açarak dünya çapında yaşam standartlarında yaygın bir düşüşe neden olacak.

Rodrigue Tremblay

*mondialisation.ca