Burası 2024'teki Çin

Bruno GUIG'ı

Bu apaçık gerçek ne kadar gizlenmeye çalışılsa da ortadadır: Hiçbir ülkenin iki asırda başaramadığını Çin, yetmiş beş yılda başarmıştır. Yeni çözümler hayal etti, başarıları ve başarısızlıkları çoğalttı. Bugün bu macera bir kez daha belirsizliklerden payına düşeni alarak devam ediyor. Ancak geriye dönük bir bakış, kat edilen yolun büyüklüğünü, birikmiş dönüşümlerin derinliğini, kaydedilen ilerlemenin önemini ortaya çıkarır.

Çin Halk Cumhuriyeti, 1 Ekim 1949'da Mao Zedong tarafından ilan edildi. Çinliler bu yıldönümünü kutlarken ülkelerinin ne hale geldiğini çok iyi biliyorlar. Ama aynı zamanda 1949'da buranın ne durumda olduğunu da biliyorlar. Onlarca yıl süren iç savaş ve yabancı işgaliyle harap olmuş bu bölge, bir harabe alanıydı. İnanılmaz derecede fakir olan ülke, 1820'de hala üçte birini temsil ederken dünya ekonomisinin yalnızca küçük bir bölümünü temsil ediyordu. Qing hanedanının gerilemesi ve yağmacı güçlerin müdahalesi bu refahı mahvetti. “Aşağılamalar yüzyılı” ile Çin, cehenneme uzun bir inişin acısını yaşadı. Ülke işgal edildi, talan edildi ve harap edildi. 1949'da kendisinin gölgesinden başka bir şey değildi. Savaş nedeniyle harap olan altyapı harap durumda. Nüfusu besleyemeyen tarım, ekipman, gübre ve tohum eksikliğinden dolayı sıkıntı çekiyor.

1949'da Çin, sarsıcı bir yoksulluk manzarasıyla karşılaştı. Çoğunlukla yoksul çiftçilerden oluşan Çin nüfusu, gezegendeki en düşük yaşam standardına sahip; eski Britanya Hindistanı ve Sahra Altı Afrika'dan daha düşük. Varlığın pamuk ipliğine bağlı olduğu bu dünyada ortalama yaşam süresi 36 yıldır. Asırlık bir medeniyetin zenginliğine rağmen cehalete terk edilen Çin nüfusunun %85'i okuma yazma bilmiyor. Bu yoksulluk kaçınılmaz değildir: utanmaz sömürünün sonucudur, yarı-feodal türden toplumsal ilişkilerin ifadesidir. Neyse ki bu adaletsiz toplum kalıcı olmadı. Yoksulluk ve pislik içinde çürümekten bıkan köylüler, sonunda Mao Zedong ve Komünist Parti'nin yanında yer alarak eski toplumsal düzeni yok ettiler. Benzeri görülmemiş bir olay olan bu köylü devrimi, insanlığın dörtte birini sosyalizmin safına kaydırdı. Mao tarafından kurtarılan ve birleştirilen Çin, geri kalmış bir ülkeden dar bir kalkınma yoluna girdi. Hayal edilemeyecek kadar fakir, izole ve kaynaksız bir halde bilinmeyen yolları araştırdı.

Yetmiş beş yıl sonra Çin ekonomisi, satın alma gücü paritesinde küresel GSYİH'nın %20'sini temsil ediyor ve 2014'te ABD ekonomisini geride bırakıyor. 2023'te Çin GSYİH'si (SAGP), ABD'nin GSYİH'sının %142'sini temsil ediyor. Çin dünya çeliğinin yüzde 50'sini üretiyor. Sanayisi ABD'nin iki katı, Japonya'nın ise dört katıdır. Dünyanın önde gelen ihracat gücüdür. 130 ülkenin lider ticaret ortağı olup, son on yılda küresel büyümenin %30'una katkıda bulunmuştur. Bu göz kamaştırıcı ekonomik gelişme, Çinlilerin maddi yaşam koşullarını çarpıcı biçimde iyileştirdi. 400 milyonluk nüfusuyla Çin'in orta sınıfları dünyanın en büyüğüdür. 2019'da 140 milyon Çinli yurt dışına tatile çıktı: Sağlık krizi nedeniyle kesintiye uğrayan bu seyahat iştahı yeni bir canlılık kazanacak. Ortalama yaşam beklentisi Mao döneminde (1950'den 1975'e) 36 yıldan 64 yıla çıktı ve bugün 78,2 yıla ulaştı (ABD'de 76,1 yıl ve Hindistan'da 67 yıl ile karşılaştırıldığında). Bebek ölüm oranı ‰ 5,2 iken, Hindistan'da ‰ 30 ve Amerika Birleşik Devletleri'nde ‰ 5,4'tür. Okuma yazma bilmeme ortadan kaldırılıyor. Kayıt oranı ilköğretimde %100, ortaöğretimde ise %97'dir. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü, 2018 yılı eğitim sistemlerine ilişkin uluslararası karşılaştırmalı araştırma sonucunda birinciliği Çin Halk Cumhuriyeti'ne verdi.

BM, Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu ve OECD tarafından onaylanan Çin'in kaydettiği ilerlemenin boyutu baş döndürücü. Dünya Bankası'nın eski baş ekonomistine göre, Çin'de devasa bir orta sınıfın ortaya çıkışı, 1988 ile 2008 yılları arasında küresel eşitsizliklerin azalmasının ana nedenidir: Çin yirmi yıl içinde 700 milyon insanı yoksulluktan kurtarmayı başardı.¹ Hindistan gibi 1950'de benzer bir kalkınma düzeyine sahip olan ülkelerde kaydedilen ilerlemeyle orantısız derecede muazzam sonuçlar. Daha da iyisi, (uluslararası standartlara göre) "aşırı yoksulluk", on yıllık çabaların ardından 2021'de ortadan kaldırıldı. Yaklaşık 100 milyon insan sonunda “beş garantiye” kavuştu: gıda, giyim, barınma, eğitim ve sağlık. Yoksulluğun ortadan kalkmasını gelire ilişkin istatistiklerde de görmek mümkün. Satın alma gücü paritesine göre hesaplandığında, Çinlilerin kişi başına düşen ortalama yıllık harcanabilir geliri 19.340 dolara, yani Fransızlarınkinin %83'üne ulaşıyor. Her yıl yaklaşık yüzde 5 oranında artıyor. Sosyal korumanın yaygınlaşmasıyla birlikte Çinlilerin yüzde 95'inin sağlık sigortası varken, dünya nüfusunun yarısının sağlık sigortası yok. 1990'lı yıllardaki yapısal reformların etkilerini düzelten Komünist Parti, eşitsizliklerin azaltılmasına ve “ortak refah” arayışına vurgu yaptı. Gerçek ortalama ücret, özellikle işçi seferberliğinin bir sonucu olarak yirmi yılda dört katına çıktı ve yabancı şirketler, daha ucuz emek arayışıyla faaliyetlerini yeniden konumlandırmaya başladı.

Xi Jinping'in politikası, iç pazarı geliştirerek tüm ücretleri artırmaktır. 1980'lere kadar köylü toplumu olan Çin toplumu, ağırlıklı olarak kentsel bir toplum haline geldi. Eğitim sistemi yoğun bir şekilde yüksek nitelikli mühendisler, doktorlar ve teknisyenler yetiştiriyor. Gelişmekte olan ülkelerin karşılaştığı temel sorunlardan biri modern teknolojilere erişimdir. Mao Zedong'un Çin'i, 1960 yılında Çin-Sovyet bölünmesi sırasında kesintiye uğrayıncaya kadar SSCB'nin yardımından yararlandı. Deng Xiaoping, 1979'da Çin ekonomisinin kademeli olarak dış sermayeye açılmasını bu zorluğun üstesinden gelmek için organize etti: Çin'de elde edilen kârlar karşılığında, yabancı şirketler teknolojiyi Çinli şirketlere aktaracaktı. Kırk yıl içinde Çinliler en gelişmiş teknolojileri özümsediler. Bugün Çin'in yüksek teknoloji endüstrilerindeki payı dünya toplamının %28'ine ulaşıyor ve ABD'yi geride bırakıyor. Çin'in hatırı sayılır bir insan kaynağına sahip olduğu doğrudur. Yurt dışına 550.000 öğrenci gönderiyor ve 400.000 öğrenci alıyor. Ülke, 80 teknoloji parkıyla bilim, teknoloji ve mühendislik alanında mezun sayısında dünyada bir numara ve Amerika Birleşik Devletleri'nden dört kat daha fazla eğitim veriyor.

Çin devinin bu teknolojik atılımı enerji dönüşümüyle el ele gidiyor. Paris İklim Anlaşması'nı imzalayan Çin, yenilenebilir enerjilerde dünyanın önde gelen yatırımcısıdır: 2023'te yatırımları küresel yatırımların üçte ikisini temsil edecek. Gezegendeki güneş panellerinin %60'ına ve rüzgar türbinlerinin %50'sine sahiptir. Dünya çapında hizmet veren elektrikli otobüslerin çoğu Çin'de üretiliyor. Dünyadaki elektrikli araçların %50'sini bünyesinde barındırıyor ve Amerika Birleşik Devletleri'nden üç kat daha fazla üretim yapıyor. Çin, dünyanın en büyük yüksek hızlı demiryolu ağına (42.000 km) sahiptir ve halka açık CRRC şirketi, TGV inşaatında dünya lideridir. Çölü küçültmek için Çin, insanlık tarihinin en büyük yeniden ağaçlandırma operasyonunu (35 milyon hektar) üstlendi. Atmosferin yıkıcı kirliliğini ciddiye alarak bu olguyu engellemeyi başardı ve artık Pekin'in üzerindeki mavi gökyüzüne hayranlıkla bakabiliyoruz. “Ekolojik bir medeniyet” inşa etmek isteyen Xi Jinping, imkanlardan mahrum kalmıyor. Yenilenebilir enerjilere yapılan devasa yatırımlara ve hava, su ve toprak kirliliğine karşı mücadeleye ek olarak iddialı bir nükleer program da Çin'i dünyada bir numara yapacak: İlk dördüncü nesil reaktör Kasım 2023'te Shandong'da hizmete açıldı.

Çin Halk Cumhuriyeti'nin muhteşem gelişimi yetmiş beş yıllık devasa çabaların sonucudur. Çinliler, özgün bir kalkınma yolu benimseyerek, Batı'da kullanılan kategorilerin genellikle tanımlamakta zorlandığı bir sistem icat etti. “Totaliter bir diktatörlük” olmaktan ziyade, meşruiyeti yalnızca Çin halkının yaşam koşullarının iyileştirilmesine dayanan popüler bir demokrasidir. 1949'dan bu yana ülkenin iktidar organı olan Komünist Parti, kolektif refah çizgisinden en ufak bir sapmanın onun çöküşüne neden olacağını biliyor. Hiçbir yerde var olmayan ideal bir demokrasiyle karşılaştırıldığında bu sistemin dezavantajları da yok değil: karar alma merkezlerinin şeffaf olmaması, resmi medyanın yekpare yapısı, yasaklı konuların tartışılmasının imkansızlığı. Ancak onu mevcut “demokrasilerle” karşılaştırırsak avantajları da var: ortak çıkara duyulan ilgi, uzun vadeli öncelik, sonuç kültürü, liderlerin meritokratik seçimi. Çin siyasi sistemi de Batı sistemi gibi çelişkilerden arınmış değil. Çok daha uzun sürecek mi? Kimse bilmiyor ama yetmiş beş yıldır değişime direnmesi kendi lehine konuşuyor. Demokrasinin herkes için özgür seçimlere dayandığına inanan Batılılar, Çin siyasetini anlamıyorlar. Hiç şüphesiz aynı sembolik evrene sahip olmayan iki kültür arasındaki farklılığın etkisi. Belki de Batılılar kendi sistemlerinin gerçekliğine karşı kör oldukları için: Kendi ülkelerinde başkanın bankalar tarafından atandığını, Çin'de ise bankaların başkana itaat ettiğini görmüyorlar.

Despotik olmak şöyle dursun, komünist güç halka karşı sorumludur. Bu nedenle Batı medyasının korkudan felç olmuş bir nüfusa dair aktardığı imaj tamamen yanlıştır. Çin toplumu birçok çelişkiyle karşı karşıyadır ve toplumsal protesto olağandır: Sinolog Jean-Louis Rocca, "Çoğu gözlemci için Çin, kendi siyasi sistemine, hatta başkanı Xi Jinping'in muazzam gölgesine indirgenmektedir" diyor. “Toplum yok olmuş gibi görünüyor. Genel olarak Çinliler, Komünist Parti propagandasına maruz kalan, kendileri için bir fikir oluşturamayan bireylerden oluşan bir kitleye indirgenmiştir. Bu konuşma iki kat sorunlu. Birincisi, ilgilileri, özellikle de muhalif olmadan sistemi eleştirenleri küçümsemektir. Bu aynı zamanda Çin toplumunun hatalarını ve aynı zamanda Avrupa toplumlarının içinden geçmekte olduğu demokratik krizi kesinlikle bilen çok sayıda iki kültürlü vatandaş için de geçerlidir. İkinci sorun: Bu konuşma hiçbir şekilde gerçeğe uymuyor. Çin toplumu şekilsiz olmak bir yana, yadsınamaz bir dinamizm sergiliyor ve kendisini çeşitli yollarla ifade ediyor.”

“Kitlesel olaylarla” noktalanan çok yönlü protesto, yerel yetkilileri, hatta parti devletinin üst düzey yöneticilerini bile geri püskürtebilir. “Toplumsal çatışmalar alanı çok geniş bir yelpazeyi kapsıyor. 1990'lı yılların sonlarından bu yana, yeniden yapılanma sürecindeki kamu kuruluşlarının çalışanları, sömürülen göçmen işçiler, geliştiriciler tarafından mülksüzleştirilen apartman sahipleri veya çevreyi kirleten fabrikaların yakınında yaşayan sakinler, çıkarlarını savunmaktan çekinmediler. Son zamanlarda teslimat işçileri çalışma koşullarını ve ücretlerini protesto ederken, spekülatif uygulamaları nedeniyle mahvolmuş bankalara karşı emlak krizi nedeniyle soyulan tasarruf sahipleri de protesto etti. Ayrıca, pandemiyle mücadele kapsamında benimsenen sözde sıfır Kovid politikasının kaldırılması talebiyle binlerce insanın sokaklara çıktığı Kasım 2022 gösterilerini de hatırlıyoruz. Çin Komünist Partisi zaten kontrol önlemlerini gevşetmeye karar vermiş olsa bile, Pekin'in sağlık izolasyonundan kesin olarak çıkmasını sağlayan şey bu gösterilerdi. Çinliler sosyal ağlarda da görüşlerini dile getiriyorlar. Sansüre rağmen bunlar bilgi ve bakış açısı alışverişi için gerçek bir yer haline geldi.”²

Halkın talepleriyle yüzleşmek için Komünist Partinin siyasi deneyiminin kaynaklarına dönmemesi ve Mao'nun "kitle çizgisi" (qúnzhòng lùxiàn 群众路线) dediği şeyi izlememesi mi gerekiyor? İlk kez 1930'lu yılların “kırmızı üsleri”nde uygulanan bu yöntem, halkla kaynaşan, onların kaygılarını anlayan, aktarabilecekleri bilgiyi özümseyen ve sorunlara çözüm üreten komünist kadrolardan oluşur. Nüfusa dayanan parti, taleplerini yönetim organlarına iletebilir ve üst kademede alınan kararları etkileyebilir. "Sıfır Kovid"in sona ermesi deneyimi, iktidardakilerin kitlelerin kararlarına hızla saygı gösterdiklerini gösterdi ve Çinliler, meşruiyetinin bu dinleme yeteneğiyle çok ilgisi olduğunu biliyor. Partinin yerini dolduramayacaklarının bilincindeler ama onların taleplerini dikkate alma zorunluluğunun olduğunu da biliyorlar. Görevlerinden kaçarsa halkın rızasını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmıyor mu? Çin'de partinin rolü tartışılamaz olduğundan hükümeti değiştiremezsiniz, ancak politikanızı değiştirebilirsiniz. Batılı ülkelerde ise tam tersine, hükümeti değiştirebilirsiniz, ancak politikayı değiştiremezsiniz çünkü yönetici sınıf olası herhangi bir politikanın a priori sınırlarını belirler. Bu nedenle liberal demokrasi aslında demokrasi değil oligarşidir, Çin rejimi ise liberal olmasa da halk demokrasisidir.

Fudan Üniversitesi Çin Enstitüsü müdürü Zhang Weiwei'ye göre, "Çin siyasetine ilişkin baskın Batılı anlatı son derece yüzeysel ve önyargılı bir analitik paradigmaya dayanmaktadır: demokrasi ve diktatörlüğün tek taraflı olarak tanımlandığı demokrasiye karşı diktatörlük argümanı." Batı. Bu anlatı, Batı'da uygulanan çok partili sistemi ve genel oy hakkını demokratik bir sistem olarak tanımlıyor ve Çin'in ancak bu modeli benimseyerek normal bir ülke haline gelebileceğine ve Batı liderliğindeki uluslararası toplum tarafından kabul edilebileceğine inanıyor. Çin siyasi sistemi otoriter ve demokrasinin antitezi olarak tasvir ediliyor. Eğer Batı'nın bu siyasi mantığını kabul etmiyorsanız diktatörlüğü destekliyorsunuz demektir. Eğer Batılı siyasi modele doğru ilerlemiyorsanız, o zaman siyasi reform peşinde değilsiniz demektir. Bu paradigma uzun zamandır Batı'nın renkli devrimleri kışkırtması ve Batılı olmayan rejimleri devirmesi için ideolojik bir araç olmuştur. Ancak Batı'nın siyasi modeli sorunlu olduğu için birçok kişi onu sorgulamaya başlıyor. Bu sistemde demokrasi seçim kampanyası, seçim kampanyası siyasal pazarlama, siyasal pazarlama ise para, halkla ilişkiler, strateji, imaj ve oyunculuk anlamına gelmektedir. Birçok lider bu oyunun nasıl oynanacağını biliyor ancak çok azı işlerin nasıl yapılacağını biliyor."³

Üstelik Çinliler kendi sistemlerinden memnun görünüyorsa, bunun nedeni sistemi değiştirmenin bir manasını pek görememeleridir: Jean-Louis Rocca, "Batılı açıdan bakıldığında, bu toplumun büyük bir kusuru var" diye altını çiziyor. “Bugün vatandaşların büyük bir kısmı Çin'de temsili bir demokrasi kurmanın olasılığı veya yararı konusunda şüpheler taşıyor. Ancak bu şüpheler ideolojik değil, durumun pragmatik analizine dayanıyor. Bu basit bir soruyu yanıtlamakla ilgilidir: Demokrasi ÇKP'den daha iyisini yapabilir mi? ÇKP'ye karşı çıkarak risk almaya değer mi? Oyun buna değer mi? ".⁴Çinliler evlerinin kendilerine ait olduğunu, sağlık hizmetlerine erişimlerinin olduğunu, eğitim sistemlerinin verimli olduğunu, ulaşımın modern ve ucuz olduğunu, istedikleri gibi seyahat edebildiklerini, ücretlerin arttığını, işe değer verildiğini biliyor, işlerin yurt dışından sağlanmadığı, etnik azınlıklara saygı duyulduğu, Çin'in büyük egemen bir ülke olduğu, önde gelen sanayi gücü olduğu, "tüm dünyada altyapı inşa ettiği, kimseyle savaş halinde olmadığı, Çin'in büyük bir egemen ülke olduğu" sınırlarının güvenli olması, enerji geçişini kararlılıkla sürdürmesi, sokaklarda güvenliğin sağlanması, terörün ortadan kaldırılması, liderlerin yetkilerine göre seçilmesi, zengin ve güçlülerin hukukun üstünde olmaması vb. Hoşnutsuzluklarını dile getirebiliyorlar ve geri durmuyorlar. Peki neden sistemi değiştirmek istesinler ki?

Bazı Çinli entelektüeller, sistemik değişimi teşvik etmeden ülkenin siyasi reform olmadan yapamayacağına inanıyor. Merkezi Parti Okulu'nun emekli profesörü Cai Xia, "demokratik politikanın" Marx'ın öngördüğü "sosyalist devrim"le çelişkili olmadığını, aksine onun gerçekleşmesi olduğunu savunuyor. Bu nedenle Çin Komünist Partisinin görevlerinden biri, 1949'da başlatılan özgürleşme sürecini tamamlamayı amaçlayan demokratik ilhamlı bir reforma öncülük etmektir: "Çin Komünist Partisi, otokrasinin yıkıntıları üzerinde şiddetli bir devrim yoluyla yeni Çin'i kurdu ve Yeni Çin'in inşasına rehberlik etmek, iktidar partisi olarak Komünist Partinin temel misyonu olmuştur. Ancak Yeni Çin'in ihtiyaç duyduğu yapılanma sadece ekonomik ve kültürel değil, daha temel düzeyde Yeni Çin'i modern demokratik ülkeler kategorisine yerleştirecek bir siyasi topluluğun inşasıdır. Ancak partinin iktidar olarak bu misyonu üstlendiği tarihten bu yana gerçeklerle yüzleşir ve tarihin derslerini ciddiye alırsak, bugün bile bu misyonun tam anlamıyla yerine getirilmediğini kabul etmemiz gerekir.”⁵

Yarının ne getireceğini kimse bilmiyor ama böyle bir fikir tartışması Çin'deki siyasi durumun sabit olmadığını gösteriyor. Pek çok aydının gözünde demokratik gelişme, kendini kanıtlamış bir sistemi aksatmadığı sürece arzu edilir bir durumdur. Ülkenin geleceğini güvence altına almak için esas olan, gerileyen Batı modelinden uzak, Çin'in moderniteye doğru izlediği yolu izlemektir. Çin'de Antik Çağ'dan bu yana siyasi iktidar meşruiyetini Tanrı'nın bahşettiği egemenliğin devredilmesinden almıştır. Şeylerin hareketini yöneten kişisel olmayan bir ilke, önce kraliyet, sonra da imparatorluk iktidarının sorumluluğunu, buna layık olduklarını kanıtlayanlara atfeder. Ancak bu göksel yetkinin doğal bir sonucu olarak, bir failin değişmesi ihtimali vardır. Eğer dünyevi gücü elinde bulunduran kişi bu göreve layık olmadığını kanıtlarsa, Cennet onun vekâletini geri çekebilir. Daha sonra onu yeni bir hükümdara, dolayısıyla yeni bir hanedanın kurucusuna emanet eder. MÖ 4. yüzyılda yaşamış Konfüçyüsçü bir filozof olan Mencius'a göre, meşruiyetin kaynağı halkta bulunur ve bu meşruiyet, Cennet'in vekâletiyle tam olarak örtüşür: Halk yeni hükümdara güvenip ona imparatorluk anahtarlarını teslim ettiğinde. güç, Cennetin kendisine vekalet verme yönündeki açık iradesini ortaya koyar: "Cennet benim halkımın gördüğü gibi görür, Cennet benim halkımın duyduğu gibi duyar."

Mencius'un halkın rızasına tanınan önceliğin mantıksal sonucunu varsaymasının nedeni budur: Hükümdar dalgaların taşıdığı bir tekne gibidir ve eğer değersiz bir şekilde davranırsa halkın onu devirmesi meşrudur. “Siyasi meşruiyet, siyasi düzenin Cennetten gelen emrinden başka bir şey değildir. Cennetin yetkisi kaybolursa devrim olur. Meşruiyetten yoksun iktidar ancak şiddet yoluyla sürdürülebilir. Ancak büyük şiddet etkili bir toplum oluşturmak için uygun değildir ve etkisiz bir toplum kaçınılmaz olarak siyasi çöküşe yol açar," diyor Çin Sosyal Bilimler Akademisi Felsefe Enstitüsü profesörü Zhao Tingyang.⁶ Bu geleneğin ışığında felsefi olarak ölçüm yapıyoruz. Çin ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki medeniyet farkı: Amerikan Protestanlığı için bireysel başarı, ilahi bir seçimin işaretidir; Çin Konfüçyüsçülüğü'ne göre kolektif refah ilahi bir emirdir. Batı bireyciliğinin antitezi olan Çin toplumu, kişisel çıkarların yerini ortak çıkarların alması gereken bütünsel bir toplumdur. Konfüçyüsçü gelenek, bireyi, onu kuşatan ve aşan ilişkiler ağıyla tanımlanan bir bütünün unsuru haline getirir. Çin düşüncesine göre varlık madde değil ilişkidir. Zhao Tingyang şöyle yazıyor: "Bireysel rasyonalite rekabetin rasyonalitesidir, ilişkisel rasyonalite ise bir arada yaşamanın rasyonalitesidir." “Eğer bir arada yaşamanın varoluştan önce geldiği doğruysa, o zaman ilişkisel akılcılık da bireysel akılcılığın önüne geçer.”

Şüphesiz bu, Çinlilerin partinin himayesi altında birleşik bir siyasi liderliği kabul etmesini açıklayan şeydir. Halkın görevini yerine getirmek ve ortak iyiliği teşvik etmek için siyasi iktidar, emellerini gerçekleştirmenin yollarını kendisine vermelidir. Çin'de merkeziyetçilik ve disiplin, kurtulmamız gereken yükler değil, tek yargıcının halk olduğu verimlilik koşullarıdır. Yüzeysel ajitasyonu tercih eden liberal oligarşilerin aksine, Çin'e özgü halk demokrasisi, derinlemesine eylemi ve ülkenin uzun vadeli kalkınmasını desteklemektedir. Çin siyasetindeki bu sabit, tüm dönemleri kapsamaktadır. 1978 yılında başlatılan “reform ve dışa açılma” ile Çin, “sosyalist modernleşme” çağına girmiştir. Tarihsel yolculuğunda yeni bir aşamaya geçen Komünist Parti, üretici güçleri geliştirerek sosyalizmin inşasını sürdürmeyi kendisine görev edindi. Merkez komitenin 11 Kasım 2021'de kabul ettiği kararda da belirtildiği gibi, bu yeni politika, "büyük ulusal yenilenme için daha dinamik bir kurumsal çerçeve sağlarken, insanları mümkün olan en kısa sürede yoksulluktan kurtarıp zenginleştirmeyi" hedefliyordu. Bugün, Mao Zedong'un onayladığı ve Xi Jinping'in hatırlattığı "uygulamanın önceliği" ilkesine uygun olarak, gerekliliği deneyimin dayattığı ayarlamalar olmaksızın izlenen bu politikadır.

Ekonomik reformlar ve ticarete açılmayla Çin aslında gerçek bir “sosyalist piyasa ekonomisi sistemi”ne kavuştu. “Sosyalizmin ilk aşamasında, kamu mülkiyetine ve çeşitli mülkiyet biçimlerinin eşzamanlı gelişimine dayanan bir ekonomik sistem” kurdu. Binlerce zorluk pahasına Çinli komünistler, öncelikli hedefi büyüme olan güçlü bir devletin yönlendirdiği karma bir ekonomi inşa ettiler. Ülkenin muazzam ihtiyaçları göz önüne alındığında, içeriği başlangıçta nicelikseldi ve GSYİH'deki artış Çin ekonomisini benzeri görülmemiş boyutlara taşıdı. Ancak Xi Jinping iktidara geldiğinden beri hükümet yaşam kalitesine ve ortak refaha daha fazla önem verdi. GSYİH'deki artış hâlâ zengin ülkelere göre çok daha yüksek olsa da, yeni bir döngünün başlangıcına işaret eden bir yavaşlama yaşanıyor. 1980'li ve 1990'lı yıllardaki reformlarla birlikte kalkınma politikası, kamu işletmelerinin modernizasyonu, güçlü bir özel sektörün yaratılması ve daha gelişmiş ülkelerden teknoloji transferine dayanıyordu. Bugün Çin'in stratejik özerkliğini kazandığı yenilikçi teknolojilerde ilk sırayı hedefliyor.

Ekonomik sonuçlar siyasi fikir birliğini garanti etmek için yeterli olacak mı? Şangay Üniversitesi'nde sosyoloji profesörü Cao Jinqing'e göre, yönetici seçkinlerin erdemli olma kapasitesi belirleyici bir faktördür: "Parti içinde gücü elinde bulunduranlar, ya da eğer maddi çıkarlar en önemli şey haline geldikten sonra bu iktidar sahipleri Komünist Partinin ve sosyalizmin bayrağını reddederek bu çıkarları özelleştirmeye çalışıyorlarsa ve halkı savunmadan sadece kendileri için çalışıyorlarsa, o zaman bu bir ihanettir. cennetin emri. Yolsuzluk kontrol altına alınmazsa en büyük zararı iktidar partisi görecek. Güç ancak kamu yararına kullanıldığında insanların kalbini kazanacaktır. Aksi takdirde, siyasi gücü sürdürmek için yalnızca devam eden ekonomik büyümeye ve sürekli artan istihdam yaratımına güvenebiliriz. Ancak sadece maddi faktörlere güvenmek yetersiz bir yaklaşımdır ve bu konuda büyük bir aksaklık yaşanırsa işler son derece tehlikeli hale gelebilir. Bu nedenle yolsuzlukla mücadele boş bir slogan değildir. Herkes, konumu ne olursa olsun, parti disiplinini veya eyalet yasalarını ihlal ettiği için ağır şekilde cezalandırılmalıdır. Size göksel bir yetki verildi ve yalnızca kendi çıkarınız doğrultusunda hareket edemezsiniz; bunun yerine halkı savunmalısınız.”⁷

“Yeni dönem sosyalizmi” ile birlikte Çin, Maocu döneme göre belirgin bir yön değişikliği yaşamıştır. Ancak yanılmayın: Sosyalizmin inşası hâlâ gündemde ve ekonomik açılım hiçbir şekilde sistem değişikliği anlamına gelmiyor. Reformu sosyalizmin terk edilmesi olarak görenler amaç ile aracı karıştırdı. Arzularını gerçeklik olarak kabul ederek kopuş unsurlarını tercih ettiler ve süreklilik unsurlarını göz ardı ettiler. Önceki ilerlemeler olmasaydı mevcut sosyalizm ortaya çıkabilir miydi? Tsinghua Üniversitesi'nde hukuk profesörü Jiang Shigong şöyle açıklıyor: “Xi Jinping, reform ve açılmadan önceki otuz yıl ile onlardan sonraki otuz yılın birbiriyle çelişkili sayılamayacağını açıkça söyledi. Reform ve dışa açılmanın ilk dönemlerinde, Mao Zedong'u tamamen reddetmek isteyen birkaç kişi vardı, ancak Deng Xiaoping bu önerilere kararlılıkla karşı çıktı ve eğer Yoldaş Mao Zedong olmasaydı Çin halkımızın bu duruma düşeceğini açıkça vurguladı. karanlıkta çok daha uzun bir süre el yordamıyla yürüyoruz. Ve parti merkezi, Mao Zedong'un katkıları ve başarısızlıkları konusunda objektif bir değerlendirmeye Deng Xiaoping'in liderliği altında ulaştı. Benzer şekilde, Deng Xiaoping'in teşvik ettiği reform, dışa açılma ve modern yeniden yapılanma olmasaydı, Çin bu kadar hızlı yükselemez ve böylesine tarihi bir sıçrama yapamazdı: Mao Zedong ile Çin ayağa kalktı (zhànqǐlái 站起来), Deng Xiaoping ile daha da zenginleşti (fù qǐlái 富起来) ve Xi Jinping ile daha da güçlendi (qiáng qǐlái 强起来)”.⁸

Mao Zedong'un özgünlüğü ve belki de aşırılığı, toplumsal ilişkilerin dönüşümünü vurgulayarak üretici güçlerin gelişimini hızlandırma girişimiydi. Sosyalist yolu sağlamlaştırmak için ülke içinde sınıf mücadelesini sürdürmemiz gerektiğini söyledi. Bu devrimci gönüllülük sanayileşmenin temellerini attı, eğitimin yaygınlaşmasına katkıda bulundu, kadınları ataerkillikten kurtardı ve salgın hastalıkları ortadan kaldırdı. Mao yönetimi altında Çin'de yaşam beklentisi 36 yıldan 64 yıla çıktı. Çin, 1949-1976 döneminin tamamında birçok gelişmekte olan ülkeden daha yüksek bir büyüme oranı yaşadı. Ancak bu yadsınamaz ivme iki kez yavaşladı: Çin'in yaşadığı son kıtlığın (1959-1961) sorumlusu olan "İleriye Büyük Atılım" krizi ve Kültür Devrimi'nin en son aşamasındaki sarsıntıları. (1966-1967). Çin'in bocaladığı bu kaotik dönemde Mao ve Kızıl Muhafızlar, partinin "kapitalizmi yeniden kurmasını" engellemek için kitleleri partiye karşı seferber etti. Ancak devrim içindeki bu devrim hızla sınırlarına ulaştı. Fanatik gençliğin ideolojik coşkusu gereksiz şiddete neden oldu. Boşuna ilerleyen bu ajitasyon, onun yadsınmasını gerektiren kaos yarattı ve Mao Zedong'un kendisi buna son verdi.

Kültür Devrimi eşitlikçi bir toplum kurmaya yönelik kahramanca bir girişimdi. En yoksullar arasında güzel anılar bıraktı ama aydınlar ve yöneticilerde travma yarattı. Mao Zedong figürü hâlâ neredeyse dini saygının konusu olsa da Çinliler tarihlerinin bu sıkıntılı dönemini yeniden yaşamak istemiyorlar. Huzurlu bir ortamda çalışarak geçimini sağlamayı ve büyüklerinin hiç tanımadığı konforun tadını çıkarmayı arzuluyorlar. Komünist Parti, 1981'de aldığı bir kararla, "sol kayma" olarak nitelendirilen bu deneyime ilişkin sert bir hüküm verdi. Yavaş yavaş Kültür Devrimi'nin arka planına aykırı olan reformları başlattı. Kendi tarzında Marksist olan 1997'de tanımlanan “Çin özellikli sosyalizm”, üretici güçlerin gelişiminin toplumsal ilişkilerin dönüşümünün temel koşulu olduğu, tersinin olmadığı fikrine dayanmaktadır. Jean-Claude Delaunay'ın yazdığı gibi, "Marksizmin kurucuları devrimi, olgunlaştığında toplanacak bir meyve olarak tasarladılar ve bu da büyük ihtimalle meyve bahçesinin sağlanmasından kaynaklanıyordu." Ancak Çinli komünistler için devrim, daha ziyade “önce ekilmesi, sonra yetiştirilmesi ve buna göre budanması gereken bir meyve bahçesinin meyvesidir.”⁹ Açıkçası, sosyalizm yoksulluk değildir. Toplumsal ilişkilerin dönüşümünü başlatmak için de öncelikle üretici güçlerin belli bir düzeyde gelişmesinin sağlanması gerekiyor.

Maoizmin sicilini kolay kolay silmeyeceğiz: Mao Zedong ülkeyi özgürleştirdi ve birleştirdi, ataerkilliği kaldırdı, tarım reformu gerçekleştirdi, sanayileşmeyi başlattı, Çin'e nükleer şemsiye sağladı, uluslararası tanınma elde etti, cehaleti yendi ve Çinlilere yirmi dört yıl verdi. ekstra yaşam beklentisi. Çin'de neredeyse hiç kimse bu tür başarılara itiraz etmiyor. Çinliler nereden geldiklerini biliyorlar ve Maoizm ile Maoizm sonrası arasındaki kopuşu Batılı yorumcularla aynı şekilde görmüyorlar. Temelleri korurken rotayı değiştiren Mao Zedong'un halefleri, uluslararası yaşamdaki değişiklikleri hesaba kattı ve küreselleşmenin avantajlarından yararlandı. Mao'nun en yakın arkadaşı Çu Enlai'nin 1964'te programını tanımladığı “dört modernizasyon”u uygulayarak ülkeyi dönüştürdüler. Geçmişi bilen ve geleceğe güvenen Büyük Dümenci'nin kendilerine miras bıraktığı dümeni asla bırakmıyorlardı. Ekonomiyi büyük bir hızla modernleştirdiler, kitlesel yoksulluğun üstesinden geldiler, ülkenin bilimsel ve teknolojik düzeyini muhtemelen hiçbir Çinlinin hayal edemeyeceği bir şekilde yükselttiler.

Çin Halk Cumhuriyeti'nin tarihsel deneyimi benzersizdir: Bu, uzun vadede nüfusu harekete geçiren bir komünist partinin önderliğinde, az gelişmişlikten benzeri görülmemiş ölçekte bir çıkış stratejisinin başarısıdır. Elbette sorunlar devasa olmaya devam ediyor: Nüfus yaşlanıyor, emlak krizi tehdit ediyor, toplulukların borçları müdahale kapasitelerini etkiliyor. Ülke şaşırtıcı paradokslar yaşıyor: milyarderlerin destanıyla dönüşümlü olarak sosyalizme övgüler, "ortak refah" konusundaki resmi söylemle çelişen kalıcı eşitsizlikler. Çağdaş Çin çelişkilerden nasibini alıyor, zayıflıkları ve kırılganlıkları var ama hareketi sürdürme niyetinde. İç pazarını geliştirmeyi, ekolojik geçişi teşvik etmeyi ve "güçlü ve müreffeh bir sosyalist ülke" olmayı amaçlıyor. Şunu kabul etmemiz gerekiyor: Batı egemenliğinin parantezini kapatan Çin, hak ettiği yeri yeniden kazanmayı arzuluyor.

Batılılar ticaretin küreselleşmesine katılmasını talep ediyor ve şirketlerinin elde ettiği pazar paylarından yakınıyorlar. Çelişkili emirleri çoğaltarak, onu çok fazla şey yapmakla ve yeterince yapmamakla, umutsuzca fakir ve skandal derecede zengin olmakla, çok fazla dirigiste olmadığında kesinlikle çok liberal olmakla suçluyorlar. Pekin'in, Amerikan bankalarının açgözlülüğü nedeniyle 2008 mali krizinin ardından yaptığı gibi, hammadde konusunda fazla açgözlü olmadan küresel büyümeyi kurtarmasını istiyorlar. Gelişmeye devam etmesini istiyorlar ama parasal egemenlik ve kamu sektörü gibi kalkınma araçlarından vazgeçerek. Batının tutumu bazen komiklik sınırına varıyor. Çin, olağanüstü büyüme oranları yaşadıktan sonra yavaşça yüzde 5,2'ye (2023) düştüğünde, kendisini yüzde 0,7'ye sürükleyen bir Avrupa ülkesinin uzmanlarının seçici davrandığını ve felaket öngörüsünde bulunduğunu duyuyoruz. Batı'da, Çin'in yüz milyonlarca düşük ücret alan işçisiyle fakir bir ülke olmaya devam ettiğini söylemekten hoşlanıyoruz. Ancak Çin gerçeği, Batılı uzmanların beyanlarından daha hızlı değişiyor çünkü müzakere yoluyla çözülen sosyal çatışmaların yaşandığı bir ülkede sanayi çalışanlarının mücadeleleri, yabancı yatırımcıları endişelendirecek derecede ücretlerde önemli bir artışa yol açtı.

Çin'e gittiğinizde gelişmekte olan bir ülke değil, gelişmiş bir ülke görüyorsunuz. Ulaşım araçlarının modernliği ve güvenilirliği etkileyicidir. Metrolar yepyeni, son derece temiz, işlevsel ve güvenli. Evsiz yok, yankesici yok, etiket yok, sigara izmariti yok, yerde kağıt yok. Trenin kalabalık olması durumunda yolcular sessizce sıralarını bekler ve yoğun saatlerde trenler her 30 saniyede bir birbirini takip eder. Devasa boyutlarına rağmen tren istasyonları ve havalimanları saat gibi çalışıyor. Gecikmeler nadirdir, bilet gişeleri otomatiktir ve tabelalar kusursuzdur. Çin, yoksulluğun tamamen ortadan kalktığı, gecekondu mahallelerinin olmadığı bir ülke. Çinlilerin Xi Jinping'in politikalarını överken hem son derece popüler olan yolsuzlukla mücadeleyi, hem de yoksullukla mücadeleyi öne sürmeleri anlamlı. Çin köylerinde, yoksulluğu ortadan kaldırma programlarının zaman çizelgesini listeleyen halka açık panolar görüyoruz. Herkes ne bekleyeceğini bilir ve sonuçları herkesin gözü önünde değerlendirmek daha kolay hale gelir. Bu tablonun aynı zamanda Komünist Parti yerel komite binasının önünde de sergilenmesi, ona gösterilen ilginin kanıtıdır. Herkesin harekete geçmesi için gerekli olan sosyal çerçeve, Çinlilerin gözünde, etkinliği apaçık olan verimli bir döngüye katkıda bulunuyor.

Bugün Batılıların aklına kök salmış bir fikir varsa o da Çin'in keyfi gücün yaygın gözetimin eşlik ettiği bir polis devleti olduğudur. Sürekli baskı korkusu içinde yaşayan Çinliler, ilham verdiği teröre dayalı bir tiranlıktan çekinmeden acı çekeceklerdir. Peki bu temsilin gerçeklikle herhangi bir ilişkisi var mı? Pekin metro yönetimi yüz tanıma sistemi getirmek istediğinde ünlü avukat Lao Dongyan projeyi açıkça kınadı. Sosyal ağlarda geniş çapta yayılan iddianamesi çok ağır: “Verilerimizi kontrol eden kişiler Tanrı değil. Kendi arzuları ve kendi zayıflıkları vardır. Ayrıca kişisel verilerimizi nasıl kullanacaklarını veya bunları nasıl manipüle etmek istediklerini de bilmiyoruz. Mahremiyet olmadan özgürlük olmaz.” Pekin'den bir avukat olan Lu Liangbao şunları ekledi: "İnsanlar ancak devlet onlarla ilgilendiğinde kendilerini güvende hissediyorlar. Ama iktidardakiler daha da manyaktır ve her şeyi kontrol etmek isterler. Bu ona güven veriyor. Kameralar sıradan vatandaşları izlemek yerine devlet memurlarının ve liderlerin kamu parasını nasıl kullandıklarını izlemek için daha iyi sonuç verir.” Bu tip vakalar çoğaldı. 19 Kasım 2019'da Halkın Günlüğü , tartışmayı şu manşetle aktardı: "Yüz tanıma ulusal bir tartışmayı kışkırtıyor". Bugüne kadar Pekin metrosu hâlâ yüz tanımayı benimsemedi.¹º Ekim 2023'te bunu yerinde doğrulayabildim.

Çin'e yönelik önyargılar açısından ortodoksluğun entelektüel hayata ağır bir yük getirdiği düşüncesi de öne çıkıyor. Ancak aksini kanıtlamak için sayısız çevrimiçi kaynağa başvurmanız yeterlidir. 1980'lerden bu yana tartışmalar sürüyor. Liberaller ülkede oldukça etkili bir hareket oluşturuyor. Ekonomik reformların coşkulu destekçileri, pazarın genişlemesini, finansal sermayenin açılmasını ve sonuçta sistemik değişime yol açacağını umdukları uluslararasılaşma arayışını istiyorlar. En cesur olanlar, Çin'i Batı ülkelerine yaklaştıracak kurumsal bir evrim talep etmekte tereddüt etmiyor. Liberallerden farklı olarak milliyetçiler Çin'in özelliklerini vurguluyor ve ulusal egemenlik ve bütünlüğün ihtiyatlı koruyucuları olarak hareket ediyorlar. Yabancı deniz kuvvetlerinin Çin kapılarında bulunmasının neden olduğu tekrarlanan krizlerde, kararlılığı ilk savunanlar onlardır. Emperyalizmle karşı karşıya kalan Çin'in kesinlikle düşük profilden vazgeçmesi ve kaçınılmaz bir yüzleşmeye hazırlanması gerekiyor. Neo-Konfüçyüsçü entelektüeller ise geleneksel değerlere dönüşü ve Çin'in kültürel kimliğini onaylamasını savunuyorlar. Kendisine olan güvenini yeniden kazanması için onu en eski geleneklerle pillerini şarj etmeye davet ediyorlar. Bazıları, bireycilik ve tüketimciliğin yıprattığı toplumun bütünlüğünü desteklemeyi amaçlayan bir “sivil dinin” kurulmasını savunacak kadar ileri gidiyor.

Yeni Sol nihayet 1990'larda muzaffer liberalizme karşı direnişin damgasını vurduğu bir entelektüel iklimde ortaya çıktı. Hakim anlatıya göre Batı'nın Soğuk Savaş'taki zaferi, kapitalizmin kazandığı ve insanlık için başka seçeneğin kalmadığı anlamına geliyordu. Birçok Çinli için bu hakaret, reformların sosyalist mirası her ne pahasına olursa olsun kalkınma sunağında feda etme tehdidi oluşturması nedeniyle daha da dayanılmazdı. “Çin karakteristikli sosyalizm” garip bir şekilde kapitalizme benzemiyor muydu? Özel zenginleşmenin yeni olasılıkları yüzünden yozlaşmış partiyi tehlikeye atıyor gibi görünüyordu. Yeni seçkinler reformların faydalarını paylaşırken biz Çin halkını kaderine mi terk edecektik? 2002 yılından itibaren kalkınma stratejisinin popüler sektörler lehine yeniden yönlendirilmesi durumu değiştirdi. İşçilerin mücadeleleri önemli ücret artışları ve işçilere yeni haklar kazandırdı. Xi Jinping'in siyasi çizgisi yeni bir dönüm noktasına mı işaret ediyor? Yolsuzluğa karşı acımasız mücadele, güçlülerin kanunların gazabına maruz kalabileceğini gösterdi. Aşırı yoksulluğun ortadan kaldırılması, sosyal korumanın genelleştirilmesi ve büyük özel grupların aynı hizaya getirilmesi, liderlerin "ortak refahı" elde etme kararlılığını göstermektedir.

Batı'da hayal ettiğimizden binlerce mil uzakta Çin böyle gidiyor. Yolculuğuna devam eden Çinliler, sistemlerini Batı sistemiyle değiştirmeyecekler. 1949'dan beri Komünist Partinin toplumu yöneten organ olduğu ve onun siyasi yönergelerini belirlediği kabul edilmektedir. Bu parti iç tartışmayı kabul ediyor ama dışarıdan rakip istemiyor. Bundan üzüntü duyabiliriz ama karar Çinlilere kalmış. Bu birleşik yön, tüm sisteme uyum sağlar. Liderlerin kendilerine değil hizmet etmelerinin gerekli olduğu Konfüçyüsçülerden ilham alan bir etiğe uygun olarak sonuçlarına göre değerlendirilir. Çinliler için toplum her şeyden önce gelir. Aile bireylere, klan aileye, toplum klana üstün gelir. Her insan diğerine bağımlılık ilişkisi içindedir. Toplum, Dünyanın Cennete tabi olduğu doğa imajındaki bir dizi yapısal tabiiyettir. Kolektif çabaya katılmak bir kısıtlama değil, bir ödüldür. Her Pazartesi okullarda müdür renkleri yükseltir ve öğretmenlerinin gözetiminde sıra halinde ve üniformalı öğrencilerin önünde harekete geçirici bir konuşma yapar. Temiz sabah havasında düzgün sıralanmış okul çocukları önünde “yeni çağın sosyalizmi”ne övgü yükseliyor. “Medeni ol, çalışkan ve gayretli ol” gibi ahlaki ifadeler okul bahçesini büyük harflerle süslüyor. Bu yarı vatansever, yarı eğitici ritüel, herkesin elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışacağı uzun bir çalışma gününün başlangıcını oluşturuyor.

1. Branko Milanovic, Küresel eşitsizlikler - Orta sınıfların, ultra zenginlerin ve eşit fırsatların kaderi , La Découverte, 2019.
2. Jean-Louis Rocca, “Çin'deki sosyal grupların, siyasi sorundan kaçınarak, taleplerini ilerletin”, Le Monde , 9 Şubat 2024.
3. Zhang Weiwei, “Çin siyasetinin hikayesini daha kesin ve heyecan verici bir şekilde anlatmak tamamen mümkün”, Pekin tous günlerine, 21 Haziran 2021.
4. Jean-Louis Rocca, a.g.e. alıntı.
5. Cai Xia, “Anayasal demokrasinin ilerlemesi”, Aisixiang, 30 Mart 2013.
6. Zhao Tingyang, Tianxia – hepsi aynı gökyüzü altında , Cerf, 2018, s. 102.
7. Cao Jinqing, "Asırlık bir canlanma: Çin Komünist Partisinin tarihi anlatısı ve misyonu", The Observer , 7 Mayıs 2014.
8. Jiang Shigong, Felsefe ve tarih: Xi Jinping döneminin bir yorumu Xi'nin 19. ÇKP Kongresi'ne sunduğu rapor aracılığıyla , Açık Çağ, Pekin, 2018.
9. Jean-Claude Delaunay, Çin'in modernleşme ve kalkınma yörüngeleri , Delga, 2018, s. 283.
10. Frédéric Lemaître, Xi Jinping'in Çin'inde Beş Yıl , Tallandier, 2024, s. 181.Bu makalenin URL'si 39798

*legrandsoir.info