Faşizm ve onun dönüşümleri üzerine

Alberto BURGIO

Bugün faşizm sorununa, onun temel çağrışımına ve dolayısıyla moderniteyle, kapitalizmle, burjuva egemenliğiyle, hukukun üstünlüğüyle ve demokrasiyle olan ilişkisine dönmek istiyorum. Daha sonraki bir müdahalede, bitmek bilmeyen İsrail-Filistin çatışmasının yeni bölümü bağlamında trajik bir önemle yeniden su yüzüne çıkan, özellikle modern ve özellikle Avrupa'daki anti-Semitizm trajedisine özellikle dikkat ederek, ırkçılık sorununu ele almakta tereddüt etmeyeceğim.

İki soru

Scatola Nera'da yayınlanan son makalemde , işçi hareketinin savaştan sonraki 30 yıl boyunca elde ettiği fetihlere karşı 30 ila 40 yıl süren tepkiden sonra, kendimizi çoğu Batılıdan "neofaşizasyon" aşamasında bulduğumuzu yazmıştım. ülkeler; ve ben de şu anki aşamanın muhtemelen önceki aşamanın "gerçeği" olduğunu öne sürdüm: Elbette basit, geçici bir tesadüf değil. Bu anlamda, Avrupa'nın belirli bölgelerinde otoriter, “popülist” (terimin belirsizliğinden dolayı tırnak işaretleri koydum), esas olarak post veya neo-faşist rejimlere doğru gerileme, iyimser bir şekilde, az çok tesadüfi olarak anlaşılmamalıdır. ve ara sıra yanlış adım, ancak bir başarı olarak, yakın gelecekte pekişmesi mukadder olan istikrarlı bir düzenin kurulması olarak. Özellikle makalede bahsettiğim ülkelere, son zamanlarda aşırı sağ partilerin büyük bir büyüme kaydettiği birçok ülke (Avusturya, Belçika, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Hollanda, Finlandiya, Bulgaristan, Estonya, Romanya ve Portekiz) eklendiğinden, Polonya'nın yakın tarihini unutmak, milliyetçi ateşinden kurtulmak bir yana; Fransa'da neo-faşist sağın muazzam seçmen kitlesi; Francoizm kabusuna geri dönme riski taşıyan, eziyetli İspanyol siyasi haberleri.

Şimdi burada iki soru ortaya çıkıyor gibi görünüyor. Birincisi, bu teşhisin analitik olarak doğru olup olmadığını ya da geçici bir tez olup olmadığını sormak  : Karmaşıklıkları, dolayımları, nüansları kavramaktan aciz olan solun her seferinde faşizm (kurt) diye bağırdığı alışılagelmiş aşırı dramatizasyon. kurumların hükümetinden ihraç edildi. O zaman ikinci soru şu şekilde formüle edilebilir: “Neo-faşizasyon” teşhisini kabul ettiğimizi varsayarsak, bundan tanımsal, tipolojik ve kavramsal düzeyde ne gibi sonuçlar çıkarabiliriz? Faşizmin (belki de) kapitalist komutanın istikrarlı biçimi olduğu hipotezinden ne çıkarmalıyız? Onlarca yıldır içinde çalıştığımız ve geliştiğimiz ve muhtemelen çok eski zamanlardan beri işçi hareketinin içinde geliştiği klasik kavramsal çerçeveye, yani kapitalizmin çalışanın (dolayısıyla yasal özgürlükle yaşadığını varsayan) çerçeveye ne olacak? Hukukun üstünlüğü) ve modernlik önceki dönemlerden tam da herkesin kanun önünde eşitliğiyle düzenlenen bir üretim tarzı temelinde doğup gelişmesi nedeniyle farklılık gösteriyor mu? Kapitalizm olmadan modernite olmayacağı gibi, kast düzeni çözülmeden, kastların ve katmanların sınıflara dönüştürülmesi olmadan, en azından biçimsel olarak ( prensipte ve hukuken) homojen toplumsal yapılar mı?

Formlar ve öz

Kişisel olarak dikkatli olma ihtiyacını paylaşıyorum. Basitleştirmelerden hoşlanmıyorum ve aceleci aceleci yaklaşımlara da sempati duymuyorum. Öte yandan, acil dönüşümlerin yaşandığı ve kısmen yeni senaryoların üretildiği dönemlerde a priori kesinlikleri önyargılı bir şekilde savunanların (ne siyasi ne de sivil) tembelliğinin entelektüel bir erdem olmadığına inanıyorum. Neyle ilgili ?

Bana öyle geliyor ki, analitik çerçevelerle karşı karşıya kaldığımızda her zaman olduğu gibi soru şu kavramdır: Faşizmden ne anlamalıyız? Önceki makalede yazdığım gibi, sosyal ilişkilerin yüzeyi değiştikçe ve özellikle sosyal ve politik kontrolün teknolojik araçları gelişmeye devam ettikçe açıkça değişen dış biçimlerde durmamız gerektiğini düşünmüyorum. Sorunun özüne odaklanmamız gerekiyor. Bu anlamda, Gramsci'nin Hapishane Defterleri'ndeki büyük öğretisinden ilham almayı öneriyorum  - söylemeye gerek yok: günümüzün moda Gramsci'si değil, bir siyasi lider ve büyük bir komünist entelektüel olarak onuruna ve sorumluluğuna saygı duyulan bir Gramsci.

(İtalya ve Almanya'da egemen olduğu dönemde faşizm üzerine düşünen ve İspanya İç Savaşı'nı ya da Dünya Savaşı'nı görmeye vakti olmayan) Gramsci, "yayılma" sorununu, yani modern toplumun bütünleşme kapasitesi sorununu vurguladı. . Marksist dersten esinlenerek, prensipte kapitalizmin, bütün ulusların ve kıtaların kademeli olarak yalnızca ekonomik ve işlevsel eşitsizliklerle kesişen ve artık ortadan kaybolan, uyumlu ve homojen toplumsal bedenlere dönüştüğü genişleyen bir dinamik sayesinde yaşadığına ve geliştiğine inanıyor. durum mantığına göre bölümlere ayrılmıştır. Faşizmin yükselişi karşısında, Avrupa'nın 20. yüzyılın başında (kendi gözünde bir dönüm noktası olan Paris Komünü'nün kan gölüne dönmesinden sonra) yüzleşmesi gereken yeni sorunun, Avrupa'da öngörülemeyen bir yeniliğin ortaya çıkması olduğunu düşünüyor. Bu analitik önermenin ışığı altında: Avrupa modernleşmesinin ortasında rejimlerin tam olarak kristalleşmiş ve askeri olarak savunulan hiyerarşilerin - söylemeye gerek yok, hem toplumsal bedenler içindeki hem de toplumsal ilişkileri yapılandıran kast hiyerarşilerinin - inşasına odaklandığını nasıl anlayabiliriz? dolayısıyla -İtalya örneğinde- kurumsal proje; askeri gücün özelleştirilmesi ve İtalyan halkına karşı imha savaşı; sendikal harekete karşı imha savaşı, aile içinde ortaçağ mantığının yeniden canlandırılması, büyük devletler üzerinde hükümet kontrolü. ekonomik işlemler ve hatta bölge içindeki hareketleri kontrol etmek için polis ve devlet hizmetlerinin kullanılması) ve ayrıca uluslararası ilişkiler (önce sömürge savaşlarının ve ardından Nazi Almanyası ile ittifakın trajik ama tesadüfi olmayan doğal sonucuyla birlikte) ?

Bu çok önemli Gramscici düşünce, bugün bile pek çok kişi tarafından iyi anlaşılmamış gibi görünen önemli bir teorik kavşakla desteklenmektedir. Bir yanlış anlama, geleneksel olarak faşizmi, her yerde mevcut olması ve imtiyazlarının orantısız bir şekilde artmasıyla birlikte devlet alanının merkeziliğiyle karıştırır. Gramsci, Devlete ve siyasi kurumlara verilen spesifik işlevin tam tersine belirleyici olduğunu anlamıştı: siyasi müdahalenin niceliği değil niteliği.

Görünüşün aksine faşizm Devleti yüceltmedi; hakların korunması, kaynakların kişisel olmayan yönetimi, çıkarların dahil edilmesi ve tanınması gibi kamusal işlevinde onu küçük düşürdü. İşte bu yüzden onu programlı bir şekilde yok etti. Faşizm, Devletin özelleştirilmesi, egemen toplumsal güce boyun eğmesi, askeri gücün özel çıkarlar (toprak mülkiyeti, büyük sanayi sermayesi, tek parti, egemen grup ve patronun) hizmetinde kullanılmasıydı. Bu onun bozulmasıdır. Faşist İtalya'da "Devlet" kelimesinin, "eski rejimin eleştirisi ve üstesinden gelinmesiyle ortaya çıkan bir örnek" olarak modern Devletin tüm niteleyici özelliklerini kaybettiği anlamına gelmediği sürece, "Faşist Devlet" fikri açıkça bir tezattı. . Faşist devlet karşıtlığı gerçekte kamusal alanı yok etmeye yönelik işlevsel bir kurumdu: feodal patrimonyalizme geri dönmek için şiddet kullanmayı amaçlayan bir yapı. Bu, Gramsci'ye, faşizm ile liberalizm arasındaki, sosyal ilişkilere ilişkin özelci bir anlayışla birleştirilen mantık dışı bağlantıyı, bunun sonucunda özel mülkiyetin kutsallaştırılmasını ve toplumsal hiyerarşilerin doğallaştırılmasını ortaya çıkardı.

Özel vs. Halk

Bütün bunların arasında bugün neyle ilgilenmemiz gerekiyor? Belki de cop ve hintyağı [ 1920'lerde anti-faşistlere karşı kullanıldı ]? Vatan için buğday mı altın mı savaşı [ faşist rejimin 1920'lerde ve 1930'larda başlattığı politikalar ]? Yoksa Gramsci'nin mantığına göre faşist projenin mantığı, varoluş nedeni ve rejimin izlediği toplum modeli mi?

Bizi ilgilendiren buysa, bugünü ve son olaylarla geride bıraktığımız 30-40 yıl arasındaki ilişkiyi düşünürken kendimize sormamız gereken soru sanırım şu: toplumlarımızın sosyo-politik manzarasında ve dünyanın farklı bölgeleri arasındaki ilişkilerin mantığında da aynı hiyerarşik, özelleştirmeci, dışlayıcı mantık (Gramsci, ikincil toplumsal kesimlerin "asimilasyondan arındırılmasından" ve "toplumsal toplum anlayışına geri dönüşten" söz ediyordu.) saf güç olarak Devlet")?

Bence herkesin kendine sorması gereken soru bu. Kesinlikleri, dogmaları ve önyargıları ortadan kaldırın ve açık ama aynı zamanda tesadüfi çarpıtmalar hakkında çok fazla düşünmeyin: kapitalist dünyada büyüyen ekonomik eşitsizlikler; büyük ölçekli vergi kaçakçılığına tanınan cezasızlık; kötü niyetli polis ve hapishane gardiyanları tarafından yapılan işkence; “düzensiz” göçmenlerin geri gönderilmesi ve gözaltına alınmasına yönelik cezai politikalar; liberal demokrasilerin yeni saldırı savaşlarına sistematik katılımı. Bu söylemde önemli olan daha ziyade biçimsel değişiklikler, bilinçli tasarım niyetlerinin işaretleri: bu olguların işlevsel, hukuki ve kurumsal dönüşümleri. Sadece bir örnek vermek gerekirse: parlamentoların küresel düzeyde güç dengesini yeniden çizecekleri “insancıl” veya “demokratik” savaş “misyonlarına” yeşil ışık yakması; neoliberalizm işareti altında oligarşik düzeni anayasalaştıran Avrupa anlaşmaları; derecelendirme kuruluşlarının ve büyük ulusötesi özel grupların ekonomik ve mali egemenliğini onaylayan şirketler hukuku normları; seçim “reformları” ve odaları, giderek özelleştirmeyi onaylayan anayasal ve olağan yasalara dönüştüren parlamento düzenlemeleri; kamu hizmeti işlevleri ve ağları; bilimsel araştırmaların özel sermayenin çıkarlarına sunulması; beyaz yakalı suçların ve devlet memurlarının suç olmaktan çıkarılması;

Farklı bir şekilde formüle edildiğinde kendimize sormamız gereken soru, "gelişmiş" toplumlarımızın günümüzün büyük sorununa (toplumsal tabanın, özellikle kültürel bileşimi ve coğrafi kökenine atıfta bulunarak dönüştürülmesi) aynı şekilde yanıt verip vermediğidir. 19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyılın ikinci yarısı arasında kitle toplumunu yaratan endüstriyel modernleşmenin yarattığı şoklara nasıl tepki verebildikleri (ya da daha doğrusu yanıt vermek zorunda kaldıkları). O zamanlar liberal toplumlar kendilerini vatandaşlık çerçevesinde ast sınıfların belirli bir entegrasyon ve asimilasyon sürecini teşvik edebilecek kurumlar, altyapı ağları, sosyal koruma sistemleri ve iletişim kanalları ve ideolojik eğitimle donatmışlardı. Zıt ve çatışan dinamiklerin başında olmalarına rağmen, onları eğilimsel olarak organik toplumsal bedenlere dönüştüren bir genişleme kapasitesini (Gramsci'nin dediği gibi) harekete geçirme yeteneğine sahiptiler. Bugün benzer bir sürecin, daha az geçerli olmayan ve hatta daha sorunlu metamorfozların (diğer kıtalardan göçün daha sinsi şoklar ve potansiyel olarak yıkıcı yan etkiler getirmesi) baskısı altında gerçekleşip gerçekleşmediğini sormamız gerekiyor. Ya da tam tersine, toplumsal bedenleri hiyerarşik bir anahtara göre yeniden tanımlayarak parçalara ayırma eğiliminde olan ve -bu ikincil bir etki değil- stereotiplerden, önyargılardan ve önyargılardan beslenen bir görüşün kök salmasına neden olan savunmacı ve tepkisel bir refleks hakim olmazsa; Madun ve yabancının tanınmasına ve bunların eşit temelde dahil edilmesine düşmanca dürtüler.

Ve hepsi bu kadar da değil: İnanıyorum ki er ya da geç, bu çerçevede, normalde arka plana itilen konulara programlı olarak verilen siyasi rolü sorgulamak zorunda kalacağız: bunlar, gizli dernekler ve mafya hakkındaki bu söylemin içinde nasıl yer alıyor? bunun çoklu (ama kesinlikle organik) sonuçları var mı? Sadece güney İtalya'da değil (İtalya söz konusu olduğunda) ülkenin en önemli kent ve metropol merkezlerinde de birlikte yaşayan ve egemenliğini uygulayan ikili bir Devletin köklü ve istikrarlı varlığı bu dinamiğe nasıl uyum sağlıyor? Büyük uyuşturucu kaçakçılığı merkezlerinden oluşan ağ, uluslararası düzeyde yeni jeopolitik dengelerin belirlenmesinde nasıl bir rol oynuyor? Peki, devletin askeri bileşeni, az çok sapkın, az çok gizli, az çok hukuk dışı ifadeleriyle, bazen trenlerde ve meydanlarda bomba kullanan, bazen soruşturmayı engelleyen ifadelerinde nasıl bir rol oynadı ve oynuyor? veya şirketleri ya da suç konsorsiyumlarını mı koruyorsunuz?

Paradigmalar

Önceki yazılarımın, özellikle de ikincisinin arka planında bunlar vardı. Şimdi, Batılı toplumlarımızın ve politik yapılarımızın neo-faşlaştırılması hipotezinin bütünüyle mantıksız olmadığını kabul edersek, benim görüşüme göre ortaya çıkan (ve bana Gramsci'nin düşüncelerinin planının arkasında yatan) tamamen teorik soru şudur: Şöyle: Moderniteyi, kapitalizmi, burjuva toplumunu, siyasal demokrasiyi tanımladığımız geleneksel paradigmalarımızı -revize ettiğimizi varsayarak- nasıl revize edebiliriz?

Gramsci, kapitalizmin devlet ordusunun komutası altında geliştiği İtalya ve Almanya'da (ve aynı zamanda üretim tekniklerinin gelişimi Amerikan toplumunun önemli arkaizmiyle bir arada var olduğu için Amerika Birleşik Devletleri'nde) olup bitenleri esasen sorguladı. Bu, Devlet ile sermayeyi, askeri otorite ile ekonomik güçleri, ekonomi dışı baskıyı (siyasi iktidar kurumlarına emanet edilen) ve ekonomik baskıyı (piyasa tarafından doğrudan uygulanan) antitez haline getirerek akıl yürüten Marx'ın öngördüğü model değildi. . Aynı sorunun birkaç yıl sonra, kapitalizmin gelişiminin farklı aşamalarında kullandığı ekonomik güçler ile politik güçler arasındaki farklı etkileşim biçimlerini tam olarak inceleyen, dönemin bir başka büyük entelektüeli olan Karl Polanyi tarafından da sorulması tesadüf değildir. . Bana öyle geliyor ki, bugün hala çalışma alanı bu ve uzun 20. yüzyılın bize bıraktığı tüm deneyimleri hesaba katmamız gerektiğine inanıyorum.

Artık neyi düşünemeyiz? Kapitalizmin sağlamlaşmasına zorunlu olarak hukukun üstünlüğünün (ve anayasal konfigürasyonunda daha az) ve geniş toplumsal dinamiklerin sağlamlaşması eşlik eder. Artık kapitalist toplumsal ilişkilerin küresel düzeyde genelleştirilmesinin, demokratik devlet yapılarının genelleştirilmesiyle (sadece liberal versiyonlarında bile olsa) mutlaka el ele gittiğini düşünemeyiz.

Temelsiz olduğu kanıtlanmış kesinliklere şüphe düşürerek, tam tersine, kapitalist gelişme ile otoriter gerilemenin el ele gitmesinin tesadüf, paradoks veya doğal olmayan istisna olmadığını düşünmeye başlamalıyız; eğer hepimiz için şanslıysak, eğer faşizm İkinci Dünya Savaşı'nı kaybetmişse, bu sonuç hiçbir yerde yazılmamış olmakla kalmayıp, aynı zamanda tam tersi sonuç, zamanla direnebilecek yeni bir Düzen yaratabilirdi (Francoculuk ve Salazarizm'in çok daha az direnmesi gibi). kırk yıl, in partibus infidelium ); Son olarak (fakat herkes bu soruların her birinin daha az acil olmayan başka birçok soruyu doğurduğunu açıkça görüyor), her birimizin beşikten beri taşıdığı fikir - buna göre kapitalist modernite doğası gereği radikal çatışmalar ve aynı zamanda çatışmaların bir çağıdır. 1789 ilkelerinin evrenselleştirilmesine doğru ilerici geçiş - bu fikir şüphesiz bir yanılsamanın meyvesidir, çünkü tarihsel gerçekliğin laboratuvarı bizim zihnimizden sonsuz derecede daha yaratıcıdır ve modernitenin hayvan ruhları düşünülemez melezleşmeler gerçekleştirmeyi başarmıştır. arkaik ile modern arasındaki ensest belirtisi altında.

*legrandsoir.info