Paris Anlaşması: On yıl sonra, anlaşmadan geriye ne kaldı?

Emmanuel Clévenot

12 Aralık 2015'te Paris Anlaşması'nın imzalanması, iklim kaosuna karşı mücadelede bir umut ışığı sunmuştu. On yıl sonra, uyarı işaretleri kırmızı renkte yanıp sönüyor ve bu pusula her zamankinden daha kırılgan görünüyor.

Tarihi yankıları olan ezici bir zafer. Tam on yıl önce, o zamanlar Dışişleri Bakanı ve COP21 Başkanı olan Laurent Fabius, Paris Anlaşması'nın kabulünü mühürledi. Yanında oturan François Hollande, alkış tufanı eşliğinde onu hemen kucakladı.  O zamanki televizyon haber yayınlarının arşivleri buna tanıklık ediyor: Tek bir duygu patlamasıyla, orada bulunan 195 ülkenin temsilcileri, o zamanlar "  insanlık için büyük bir zafer  "  olarak nitelendirilen bu olayı kutlamak için yerlerinden kalktılar  .

On yıl sonra, çok taraflılık eski ihtişamını yitirdi ve bu sevinç gösterisi artık arkaik görünüyor. 22 Kasım'da  Brezilya'daki COP30 , diplomatların yuhalamaları ve başkanlık tarafından itirazlarının görmezden gelinmesiyle kaos  içinde sona erdi  . Bu tür fiyaskolar, bir yıl önce  Azerbaycan'daki  29. ^konferansta yaşananlara benzer şekilde, bu konferansların sonunda giderek daha yaygın hale geliyor  .

Paris Anlaşması'nın ruhu tamamen buharlaştı mı  ? Peki ya bu evrensel anlaşmanın somut sonuçları  ? Umut getiren ama aynı zamanda birçok hayal kırıklığına da yol açan bu iklim pusulasının on yıllık sürecine beş önemli noktadan bakış.

1. Artık ulaşılamaz olan temel bir hedef

Küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelere kıyasla 2°C'nin oldukça altında, tercihen 1,5°C'yi aşmayacak şekilde sınırlandırmak, Paris Anlaşması'nın temel amacıydı ve olmaya devam ediyor. Ancak, imzalanmasının üzerinden on yıl geçmesine rağmen,  Dünya aşırı ısınıyor  : Son on bir yıl, 1850'de meteorolojik kayıtların başlamasından bu yana en sıcak on bir yıl oldu ; Copernicus Gözlemevi'ne göre, 2025 tarihin en sıcak ikinci yılı  olma yolunda ilerliyor  ve bir önceki yıl 1,5°C'yi aşan ilk yıl oldu  .

Anlaşmanın resmen ihlal edilmesi için bu eşiğin birkaç on yıl içinde aşılması gerekecektir. Ancak, tehlike yaklaşıyor: Copernicus bugüne kadar küresel ısınmayı +1,4°C olarak tahmin ediyor.  BM Genel Sekreteri António Guterres, COP30 öncesinde  "  Bu eşiğin aşılması artık kaçınılmaz  " diye teyit etti .  İklim krizi konusunda bilimsel fikir birliğini oluşturan uzmanlar grubu IPCC'nin başkanı Jim Skea ise , " Bu, son yıllarda alınan iklim önlemlerinin yetersizliğinden kaynaklanıyor " diye ekledi .   

Peki, bu nedenle misyonun tamamen başarısız olduğundan bahsedebilir miyiz  ? 2010'lara kadar, Dünya yüzyılın sonuna kadar 4°C'lik bir sıcaklık artışına doğru ilerliyordu. Şimdi ise, her ülkede uygulanan iklim politikaları gezegeni 2,8°C'lik bir artışa doğru sürüklüyor. Başka bir deyişle, Paris Anlaşması,  en azından düzenlemeye ve teşvik etmeye yardımcı olduğu karbon emisyonlarımızdaki artışı yavaşlatma dönemini temsil ediyor. Ancak en önemli hedefi kesinlikle başarısız olacaktır. Şimdi yapılması gereken, bu aşırı artışın mümkün olduğunca geçici olmasını sağlamaktır.

_{2. Giderek artan fosil yakıt kullanımı ve CO2} emisyonları

Sıcaklık artışını kontrol altına almak, her şeyden önce sera gazı emisyonlarında büyük bir azalma gerektiriyor. Birleşmiş Milletler'e bağlı bir kuruluşun 4 Kasım'da yayınladığı bir araştırmaya göre  , 2024 yılında  insan kaynaklı olarak atmosfere yaklaşık 57,7 gigaton CO2 eşdeğeri salındı. Bu rakam, 2010 yılından bu yana %13'lük bir artışı temsil ediyor _.  Bu nedenle, fosil yakıtların kademeli olarak ortadan kaldırılması, bu eğilimi durdurmanın ve emisyonların zirve noktasına mümkün olan en kısa sürede ulaşmanın anahtarı gibi görünüyor. 

Sorun şu ki, 2015'te kabul edilen anlaşma bu özel noktaya açıkça değinmiyor.  İklim Eylem Ağı'nın uluslararası politika  başkanı Gaïa Febvre, yakın tarihli bir raporda , "  Bu, iklim müzakerelerinde bir gözden kaçırma değil, fosil yakıtlardaki mali ve jeostratejik çıkarlarını korumak isteyen devletlerin sürdürdüğü bir güç dinamiğinin sonucudur  "  diye yazıyor  .

On yıl sonraki yankıları da açıkça hissediliyor: Üretimleri artmaya devam ediyor ve Paris Anlaşması'ndan bu yana Reclaim Finance tarafından 1.570'ten fazla yeni petrol ve doğalgaz çıkarma projesi kaydedildi. Anlaşmanın doğduğu yer ve iddialı iklim diplomasisiyle övünen Fransa bile, yatırımlarının üçte ikisi 2030 yılında hala hidrokarbonlara ayrılacak olan çokuluslu TotalEnergies şirketini aktif olarak destekliyor.

İyi haber şu ki, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) on yıl önce yenilenebilir enerjinin 2040 yılına kadar küresel elektrik üretiminin üçte birini oluşturacağını öngörmüştü.  La Croix'e göre, bu hedef geçen yıl, planlanandan on altı yıl önce, karşılandı . Ne yazık ki, bu atılım fosil yakıtların pahasına gerçekleşmiyor, aksine artan enerji talebini körüklüyor.

3. Yönünü kaybeden bir pusula

Bu moral bozucu rakamlara rağmen, Paris Anlaşması iklim kriziyle mücadelede tek gerçek uluslararası pusula olmaya devam ediyor. Donald Trump yönetimindeki ABD'nin çekilmesi, dünya çapında artan jeopolitik gerilimler ve Covid-19 pandemisiyle birlikte,  Gaïa Febvre'nin belirttiği gibi, "  ardışık krizlere rağmen direncini göstermiştir ." "  Bugün elimizde bulunan ve 194 devlet tarafından onaylanmış tek çok taraflı araç olmaya devam ediyor.  "

Son kullanma tarihi olmaksızın tasarlanan anlaşma, bir yol haritası belirliyor. Ortak ve paylaşılan bir ufuk: 1,5°C. Bu hedefe ulaşmak için Taraflar, her beş yılda bir emisyon azaltma taahhütleri formüle etmekle görevlendirilmiştir. Diplomatik jargonla NDC olarak bilinen bu planların bu yıl revize edilmesi gerekiyordu. Ne yazık ki,  ülkelerin % 95'i   güncellenmiş versiyonlarını sunmak için 10 Şubat son tarihini kaçırdı. Ve uyum sağlamayanlara yedi aylık bir uzatma verilmiş olmasına rağmen, birçoğu hala kayıp durumda.

Ödevlerini teslim edenler için ise bulgular pek de cesaret verici değil: Ekim ayı sonunda Birleşmiş Milletler, yeni yayınlanan yol haritalarının 2019'a kıyasla 2035 yılına kadar sera gazı emisyonlarında %  11 ila  % 24 oranında azalmaya yol açacağını üzüntüyle belirtti . Hedeflere ulaşmak için bu oranın  %57'ye ulaşması gerekiyor. Başka bir deyişle: yetersiz kalıyor.

CNRS'de avukat ve araştırma direktörü olan Marta Torre-Schaub'un analizine göre , 2015'te kabul edilen anlaşmanın belirsizliği buradan kaynaklanıyor. Teoride yasal olarak bağlayıcı olsa da, pratikte bir devleti taahhütlerine uymaya zorlamak imkansızdır. 

4. Küresel Kuzey ve Güney arasındaki uçurum giderek açılıyor.

Dahası, anlaşmanın uygulanmasını engelleyen bir diğer engel de finansman sorunudur.  9. Madde , "  gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere mali kaynak sağlamasını  "  öngörmektedir  . Bunun nedeni, iklim krizinden tarihsel olarak gelişmiş ülkelerin sorumlu olması ve bu krizin orantısız bir şekilde gelişmekte olan ülkeleri etkilemesidir. ABD'nin iklim değişikliğini inkar eden başkanının görevden ayrılmasıyla birlikte, bu sorumluluk büyük ölçüde Avrupa Birliği'ne düşmüştür. Ve bu yükü tek başına taşımak istemeyen AB, şu anda zorunlu mali katkılardan muaf olan Çin'i işaret etmektedir...

Sonuç  ? Ülkeler bu mali mesele yüzünden birbirlerini parçalıyor ve Küresel Kuzey ile Küresel Güney arasındaki giderek genişleyen uçurumu daha da derinleştiriyor. Azerbaycan'daki COP29 fiyaskosu bunu mükemmel bir şekilde gösteriyor: Hassas devletlerin geçişi için gereken 1,3 trilyon dolardan çok uzakta, en zengin ülkeler 2035 yılına kadar yılda 300 milyar dolar sağlamayı taahhüt etti. İklim borcu göz önüne alındığında, bu anlaşma  "  saçma  "  ve  "  neokolonyalist  " olarak nitelendirildi . Yeterli fonu olmayan en yoksul ülkeler, daha sonra finanse edemeyecekleri iddialı yol haritalarına bağlı kalamazlar. Ve böylece kısır döngü başlar.

5. Peki şimdi ?

Uluslararası iklim yönetimine yönelik eleştiriler ve yapılması gereken reformlar ne kadar çok olursa olsun, Marta Torre-Schaub,  “  COP'lar ve ortaya çıkan anlaşmalar, muhtemelen çok taraflılığın bir biçimini sürdürme olasılığının en somut işaretidir; ortak bir dünya inşa etme fikrini besleyebileceğimiz bir arenadır  ” diye ekliyor. Aynı CNRS makalesinde antropolog Jean Foyer de,  “  Bunlara şüpheci bir gözle bakabiliriz, ancak diğer çözüm herkesin herkese karşı savaşıdır; bu da Paris Anlaşması'nı mevcut jeopolitik bağlamda çok değerli bir ortak kazanım haline getiriyor  ” diye belirtiyor.

Paris Anlaşması tek başına küresel ısınmayı tersine çeviremese de, dünyanın izlemesi gereken yönü göstermesi bakımından değerlidir:  "  Fosil yakıtlardan kademeli olarak uzaklaşmak, geçişi adil bir şekilde finanse etmek ve herkes için adil olmasını sağlamak ," diye özetliyor  Oxfam .  "Tarih, harekete geçmeyi seçenleri... ve vazgeçenleri hatırlayacaktır.  "

---

Kaynak: Reporterre

*investigaction.net