Seçici Bellek: Sovyetler Birliği'nin Avrupa'nın Kurtuluşunda Unutulan Rolü

Marc Vandepitte

8-9 Mayıs 2025, Avrupa'da II. Dünya Savaşı'nın sona ermesinin 80. yıl dönümüdür. Ancak Sovyetler Birliği'nin bu zaferdeki merkezi rolü ve ödediği korkunç bedel, Batı'da seçici hafıza ve jeopolitik fırsatçılık nedeniyle giderek daha fazla gölgeleniyor.

Kızıl Ordu: Avrupa'nın kurtuluşunun itici gücü

Mayıs 1945'te Kızıl Ordu Alman başkentine girdi ve 2 Mayıs'ta Berlin ele geçirildi. Hitler'in Üçüncü Reich'ının yıkılışının görsel sembolü olan kırmızı bayrak, Reichstag'ın tepesinde dalgalanıyordu.

Bu olaydan önceki çatışmalar benzeri görülmemiş ölçekte ve vahşetteydi. Sovyetler Birliği, 1941 yılında Nazi Almanyası'na karşı bir imha savaşı başlattı ve bu savaşta 26 milyondan fazla Sovyet vatandaşı, asker ve sivil hayatını kaybetti. Hiçbir ülke bu kadar ağır bedel ödemedi.

Savaşın belirleyici muharebeleri Doğu Cephesi'nde yaşandı: Moskova, Leningrad, Stalingrad, Kursk, hepsi de çatışmanın gidişatını değiştiren kanlı savaş alanlarıydı. Tarihçiler, Kızıl Ordu'nun çabaları ve fedakarlıkları ile Sovyet halkının kahramanca direnişi olmasaydı, Nazi savaş makinesinin asla durdurulamayacağı konusunda hemfikirdirler.

2 Mayıs 1945'te, II. Dünya Savaşı'nın sona erdiğinin işareti olarak Berlin'deki Reichstag'a kızıl bayrak çekildi. Ancak bazı ülkelerde bu görselin kullanımı hala yasak. Fotoğraf: TASS / Yevgeny Khaldei, Wikimedia Commons / CC BY 4.0

Amerika Birleşik Devletleri'nin rolü

Ancak bu kritik rol Batı ülkelerinde çoğu zaman hafife alınıyor. Bunun sebebi, savaş tarihinin, ABD'nin salt fedakarlıkla faşizmi yendiği basitleştirilmiş "iyi savaş" imajına uymamasıdır.

İyi Savaş Efsanesi – Jacques R. Pauwels

ABD'nin rolü aslında çok belirsizdi. Tarihçi Jacques Pauwels'in anlattığına göre, Amerikan şirketleri 1930'lara kadar Nazi rejimiyle ticaret yapmaya devam etti. IBM, Standard Oil ve Ford gibi büyük şirketler yeniden silahlanmadan ve Alman üretiminden muazzam kârlar elde ettiler. Aralık 1941'e kadar Amerikan şirketleri Nazi Almanyası'na petrol ürünleri tedarik ediyordu.

Amerikan siyasi yapısı içinde Nazi Almanyası'na ve diğer faşist rejimlere karşı açık bir sempati vardı. Örneğin Henry Ford, Adolf Hitler'in büyük bir hayranıydı. ABD'de "Önce Amerika" adı altında geniş bir hareket, Avrupa'daki çatışmalara herhangi bir Amerikan müdahalesine şiddetle karşı çıktı.

Almanya'nın Eylül 1939'da Polonya'yı işgal etmesinden sonra bile, ABD'den hemen bir mali destek veya silah sevkiyatı yapılmadı. 7 Aralık 1941'de Pearl Harbor saldırısından sonra her şey değişti. Yani ABD, Müttefiklere katılmadan önce iki yıl bekledi.

Büyük sermayeden doğdu

Çoğu zaman unutulur veya sessiz kalınır ama İtalya'da olduğu gibi Almanya'da da faşizm kapitalizmden doğmuştur. İşçi hareketini ve sol güçleri bastırmayı amaçlayan bir araçtı. Büyük sermayenin desteği olmasaydı Hitler, Mussolini gibi, faşist partisini geliştiremez ve iktidara gelemezdi.

[“Hitler selamının anlamı. Milyonlar arkamda. » Fotoğraf: John Heartfield'ın AIZ Berlin dergisi için yaptığı fotomontaj, 16 Ekim 1932]

Savaştan sonra bu bağlantılar dikkatlice gizlendi. Nürnberg duruşmalarında, Nazizmle bağlantılı sanayicilere genellikle hafif cezalar verildi veya beraat ettirildiler. Hitler'in iktidara gelmesine yardımcı olan Alman bankacı ve sanayici elitleri, Amerikan işgalinin koruması sayesinde büyük ölçüde kurtuldular.

Susturulmuş Kahramanlar

Faşizmin yenilgisine sadece Sovyet ordusu değil, milyonlarca sivil ve partizan da katkıda bulundu. Yugoslavya, Fransa, İtalya, Yunanistan ve diğer Avrupa ülkelerinde direniş güçlüydü.

Komünistler, sendikacılar, işçiler ve öğrenciler sabotajlarda, grevlerde, yeraltı örgütlerinde ve silahlı direnişte hayatlarını tehlikeye attılar. Direnişçiler yiyecek kaçakçılığı yaptılar, kaçakları sakladılar ve direnişin işkence veya ölüm anlamına geldiği bir zamanda direniş gösterdiler.

Bu direniş halk tarafından geniş bir destek gördü. Belçika'da yüz binlerce işçinin Nazilere karşı protesto amacıyla iş bıraktıkları ünlü Mayıs 1941 grevi (10-18 Mayıs), işgal altındaki Avrupa'daki en büyük direniş eylemlerinden biriydi.

Oysa bu eylemler çoğu kez resmi tarih kayıtlarından silinmiş, tıpkı komünistlerin direnişteki rolünün sistematik bir biçimde görmezden gelinmesi veya inkar edilmesi gibi.

Bu direniş kahramanlarını onurlandırmak ve anılarını yaşatmak amacıyla Belçika'da bir girişim başlatıldı: Tarihçi Dany Neudt ve yazar Tim Van Steendam tarafından kurulan Helden van het Verzet (Direniş Kahramanları). Örgüt, Ağustos 2022'den bu yana direniş savaşçılarının hikayelerini öne çıkarmak amacıyla her gün web sitesinde ve sosyal medyada direniş savaşçılarının kısa biyografilerini yayınlıyor .

Hafızanın önemi

Dünün dersleri bugün her zamankinden daha güncel. Avrupa'da aşırı sağın yükselişi, nefret söyleminin normalleşmesi ve otoriter liderlerin yükselişi, çok sayıda can kaybı pahasına kazanılan özgürlüklere tehdit oluşturuyor.

Ukrayna'daki savaş aynı zamanda tarihin tehlikeli bir biçimde yeniden yazılmasına da yol açtı. Putin'e karşı mücadele adına Sovyet geçmişine yapılan her türlü gönderme kuşkulu hale geldi. Sovyetlerin Nazi Almanyası'na karşı kazandığı zaferi anmak birdenbire "Rusya'yı yüceltmek" olarak görülmeye başlandı.

Böylece Avrupa'nın kurtarıcılarına duyulan saygı, aşırılıkla mücadele etmek yerine onu besleyen seçici bir hafıza kaybına ve tarihsel manipülasyona dönüşme tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor. Tarihsel gerçek, jeopolitik düşman mantığının kurbanı olmamalıdır.

İkinci Dünya Savaşı basit bir uluslar çatışması değil, ideolojilerin doğrudan çatışmasıydı. Bir tarafta faşizm, ırkçılık, sömürgecilik, soykırım. Öte yandan: anti-faşist direniş, uluslararası dayanışma, toplumsal adalet.

İşte bu nedenle Belçika'da 8 Mayıs Zafer Bayramı'nın yeniden resmi tatil ilan edilmesi çağrısı giderek artıyor. Bir folklor günü olarak değil, anma, tefekkür ve uyanıklık günü olarak. Bu aynı zamanda her yıl Fort Breendonk'ta anma töreni düzenleyen 8 Mayıs koalisyonunun da temel hedefidir .

Sadece Hitler'in düşüşünü değil, aynı zamanda halk direnişinin gücünü, halklar arasındaki dayanışmayı ve faşizmi parçalayan sosyalist deneyimin derslerini de anıyoruz.

8 Mayıs'ın bize öğrettiği şey, özgürlüğün asla kazanılmadığı, ancak mücadelenin sonucu olduğudur. En büyük fedakarlığı Sovyetler Birliği yaptı. Direnişi komünistler ve işçiler yürüttü. Faşizmi yıkan uluslararası dayanışmaydı.

Bu hikayeyi unutmamalıyız. Nostaljiden değil, zorunluluktan.

*nvestigaction.net