2026 Bahar Dönemi Başlıyor!

AÇILIŞ SEMPOZYUMU:

İNSANLIĞIN VAZGEÇİLMEZ UFKU KOMÜNİZM

FİKRET BAŞKAYA – SİBEL ÖZBUDUN – ECEHAN BALTA – TEMEL DEMİRER 

SEVDA KARACA – SİNAN ÇİFTYÜREK

TARİH: 4 NİSAN CUMARTESİ – 10.00 – 16.00 / YER: ÖZGÜR ÜNİVERSİTE

YÜZ YÜZE&ONLINE

PROGRAM

DEVLET VE HUKUK KISKACINDA LAİKLİK

LEVENT KÖKER

Lâiklik, çok boyutlu bir konu. İlk olarak akla gelen kurumsal boyut, yâni devlet ile din kurumları arasındaki ilişkiler. Burada lâiklik denilince ilk akla gelen, devlet ile din kurumlarının birbirlerinden ayrılmasıdır. Buna karşılık, devlet ve din kurumları arasında işbirliğinin varlığı da “lâiklik” ile çatışmayabiliyor. Ancak, devletin kurumsal olarak din ile temellendirilmesi, bir diğer deyişle dinin devlet düzenini belirleme gücüne sâhip olması lâiklikle bağdaşmayan bir özellik. Lâikliğin ikinci boyutu, din ve inanç veya inançsızlık özgürlüğü. Bu ikinci boyut, bireylerin ve grupların kendi inançlarına veya inançsızlıklarına göre özgürce kendilerini geliştirebilecek biçimde yaşamalarını içeriyor. Bu ikinci boyut, bilim ve eğitim alanlarını özellikle ilgilendirdiğinden, bu alanlarda da devletin kurumsal varlığı söz konusu oluğundan, lâikliğin kurumsal boyutu ile din ve inanç/inançsızlık özgürlüğünü ilgilendiren boyutu arasında sıkı bir ilişki bulunmaktadır.

Bu dört haftalık ders programı içinde, özellikle bu iki boyutta lâiklik konusunun hem genel kavramsal/teorik düzeyinde ve hem de Türkiye pratiğinde ortaya çıkan sorunlar üzerinde durulmaya çalışılacaktır. Birinci haftada amaç, lâiklik konusu ile ilgili bâzı temel kavramlara açıklık getirmek ve lâiklik konusunun modernliğin târihî belirleyiciliği altında nasıl evrildiğini ana hatlarıyla ortaya koymaktır. İkinci haftanın amacı özel olarak Türkiye’deki lâiklik düşünce ve pratiklerinin târihi arkaplânını, Osmanlı Devleti’ndeki din-devlet ilişkilerinin klâsik dönemden Tanzîmat, I. Meşrutiyet, II. Abdülhamid ve 1908 Devrimi dönemlerinde nasıl değiştiğine yönelik genel bir tablo çizmektir. Üçüncü haftada, Cumhuriyet’in kuruluşuna giden evrede “Millî Mücâdele”nin, 1920’de açılan TBMM’nin ve 1921 Anayasası’nın nasıl bir devlet-toplum ilişkisi tasavvuru geliştirdiği, bu tasavvurun 1924 Anayasası döneminde nasıl değiştiği ve bu değişimin lâikliğin sözü edilen iki boyutu üzerindeki etkisinin nasıl göründüğü üzerinde durulacaktır. Dördüncü ve son haftada, 12 Eylül 1980 askerî rejiminin inşâ ettiği anayasal düzen içinde lâiklik ile ilişkilendirilen sorunların nasıl belirdiği ve 2002’den bu yana oluşan gelişmelerin nasıl bir kurumsal ve toplumsal değişimi ortaya koyduğu anlatılacaktır.

1. Hafta: Lâiklikle ilgili temel kavramlar

• Laiklik (Laicité)-Laisizm (Laicisme)/Sekülerlik (secularity)-Sekülerizm (secularism)

• Doğu-Batı/İslâm-Hıristiyanlık ayrımları: karşıtlıklar ve ortaklıklar

• Modern dünyada lâiklik/sekülerlik

• Modernliğin eleştirel sorgulanmasının temeli olarak “yabancılaşma” ve “yanlış bilinçlilik”

II.        Hafta: Osmanlı Devleti’nde Din ve Hukuk İlişkisinin Değişimi

• Klâsik dönem: Halife-Sultan ve Dâire-i Adâlet

• Şeriat-Örf düalizmi

• Tanzîmat

• 1876 Kanun-ı Esâsî ve II. Abdülhamid’in katkıları

• İttihat ve Terakki’nin “Mütereddit” Milliyetçiliği

• Millî Mücâdele ve 1921 Anayasası’nın Yapılışı Sürecinde Din

III.      Hafta: Cumhuriyet ve Lâikliğin Çelişkileri: Milliyetçi paradigma

• Paradigma kavramı ile ilgili bir not

• Kuruluş  paradoksu

• Dinin dışlanması ve kontrolü

• Paradigmanın pekişmesi: Devlet dininin kurumsallaşması

IV.      Hafta: 12 Eylül’den Başkancı Rejime Türk-İslâm Milliyetçiliği ve Lâikliğin

“paradigmatik olmayan” değişimi

• Devlet dininde değişim

• Paradigma devam ediyor: Alevilik

• Paradigma devam ediyor: Kürt sorunu

• Yabancılaşma ve yanlış bilinçliliği doğru anlamak

Okuma önerileri:

Mehmet Ali Ağaoğulları ve Levent Köker, İmparatorluktan Tanrı-Devletine, Ankara: İmge Kitabevi, 1991, İkinci ve Üçüncü Bölümler, s. 76-235.

Mehmet Ali Ağaoğulları ve Levent Köker, Tanrı-Devletinde Kral Devlete, Ankara: İmge Kitabevi, 6. Baskı, 2013, Birinci ve İkinci Bölümler, s. 11-14148.

Samir Amin, Modernite, Demokrasi ve Din. Kültüralizmlerin Eleştirisi, İstanbul: Yordam yay., 2016. Özellikle ilk üç bölüm.

Fikret Başkaya, der., AKP, Ilımlı İslam, Neoliberalizm, İstanbul: Ütopya yay., 2013.

Tanıl Bora, Cereyanlar. Türkiye’de Siyasî İdeolojiler, İstanbul: İletişim yay., 2017, “İslamcılık” başlıklı 7. Bölüm, s. 415-517.

Onur Karahanoğulları, ABD ve Fransa’da Laiklik. Din kamu Hizmetlerinin Kaldırılması, Ankara: Turhan Kitabevi, 2023.

Levent Köker, Modernleşme, Kemalizm ve Demokrasi, İstanbul: İletişim yay., 2022.

Zerrin Kurtoğlu, “Devlet Aklı ve Toplumsal Muhayyile Arasında Dinve Siyaset,” Tanıl Bora ve Murat Gültekingil, der., Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 9, Dönemler ve Zihniyetler, İstanbul: İletişim yay., 2009, s. 617-633.

Ceren Lord, Cumhuriyetin Doğuşundan AKP’ye Türkiye’de Din Siyaseti, İstanbul: İletişim yay., 2023.

Karl Marx, Yahudi Sorunu, Ankara: Sol yay., 1997.

Ergun Özbudun, “Laiklik ve Din Hürriyeti,” Ece Göztepe ve Aykut Çelebi, der., Demokratik Anayasa, Görüşler ve Öneriler, İstanbul: Metis yay., 2012, s. 169-227.

Mete Tunçay, Türkiye Cumhuriyeti’nde Tek-Parti Yönetiminin Kurulması (1923-1931), Ankara: Yurt Yay., 1981, “Laikliğin İlerlemesi” başlıklı alt bölüm, s. 208-240.

BAŞLAMA TARİHİ: 6 NİSAN PAZARTESİ -19.00 -4 HAFTA

İNSANLIK TARİHİ

İLKER AKTÜKÜN

BAŞLAMA TARİHİ: 4 MAYIS PAZARTESİ – 4 HAFTA

EKOLOJİK VE ADİL BİR GELECEK İÇİN EKOFEMİNİZM

EMET DEĞİRMENCİ

Tarihsel olarak insan merkezli yaşamın gelişiminde insanın doğaya tahakkümü ile erkeğin kadına tahakkümü arasında yakın ilişki vardır. Bu seminer dizisinde patriyarkal hegomanyacı ve sömürgeci sistemin (kapitalizm)in doğayı ve kadını nasıl karşılıksız veren tüketim nesneleri haline getirdiği ortaya konacak ve ekofeminizm temelinde bundan çıkış yolları tartışılacaktır.
Seminer 3 seriden oluşup I. olarak kesişimsellik temelinde zıtlıkların ötesinde birleştirici ve bütünleştirici bir sosyal hareket olarak ekofeminizm çerçevesi konacaktır. II. Bölümde var olan ikiliklerden bazıları (doğa-kültür, akıl-duygu, vabanıl-ehil) iklim krizi ve ektravizm ve yerinden edilme konu edilecektir. III. Bölümde ise birinci ve ikinci doğa arasındaki çelişkide yatan kadını ve doğayı nesneleştiren yıkım kültürü yerine onarım kültürünün tahakkümden ortaklığa geçiş kapsamında dünya evimiz (oikos)un paylaşımında tüm canlıların ihtiyaçlarını ihtimamla gözetecek büyümeme (degrowth) ekonomisin ekofeminist ekonomi olarak gösterilecektir.”

BAŞLAMA TARİHİ: 15 HAZİRAN PAZARTESİ – 19.00 – 3 HAFTA

İRAN: TARİH, SİYASET, SOSYAL HAREKETLER VE DEĞİŞİM DİNAMİKLER

Y. DOĞAN ÇETİNKAYA

HAKAN GÜNEŞ

BAŞLAMA TARİHİ: 7 NİSAN SALI  – 19.00 – 4 HAFTA

TÜRKİYE’DE KAPİTALİZMİN TARİHİ

DOĞAN ÇETİNKAYA

BAŞLAMA TARİHİ: 5 MAYIS SALI -19.00 4 HAFTA

GRUNDRİSSE’DEN KAPİTAL’E PATİKALAR

MELDA YAMAN

ÖZGÜR NARİN

ÖZGÜR ÖZTÜRK

BAŞLAMA TARİHİ: 8 NİSAN ÇARŞAMBA – 19.00 – 21.00-  6 HAFTA

KAPİTALİZM, EMPERYALİZM DOĞA YAĞMA VE TALANI

ÖZGE GÜNEŞ

UĞUR ESER 

MEHMET TORUN

CENGİZ BAŞKAYA

BAŞLAMA TARİHİ: 20 MAYIS ÇARŞAMBA – 5 HAFTA

GÜNCEL TARTIŞMALAR KARŞILIĞINDA ANTROPOLOJİ

TAYFUN ATAY

BAŞLAMA TARİHİ: 16 NİSAN PERŞEMBE -19.00- 21.00 – 4 HAFTA

TÜRKİYE’DE SAVAŞ, OLAĞANÜSTÜ REJİMLER VE KAPİTALİST DEVLET

EZGİ AKYOL

EZGİ PINAR

BAŞLAMA TARİHİ: 14 MAYIS PERŞEMBE– 19.00/21.00 – 4 HATA

PSİKODİNAMİK FİLM OKUMALARI

BİLAL ERSOY 

CEYLAN AKGÜN

EFE ERSOY

HAKAN KARAŞ

İLKER KÜÇÜKPARLAK 

ONUR ÖZALMETE

TANER YILMAZ

BAŞLAMA TARİHİ: 10 NİSAN CUMA – 19.00- 21.00 – 6 HAFTA

HAKİKAT VE HAKİKAT DIŞI YAŞAM. 

ERKUT SEZGİN

Wittgenstein’ın dilde temsil edilen cüzi kavramların anlam farklarının  formlandığı  Evrensel imkan bağlamıyla iç bağlantılı formlanmasını saydamlaştıran kavram  çözümlemelarinin bilfiil  Transandantal Külli Akli  Işığı Altında

Hakikat ve Hakikat Dışı Yaşam. 

11 NİSAN CUMARTESİ 13.00 – 15.00 – 4 HAFTA

İSLAM FELSEFESİ VE ANADOLU ERENLERİ

GALİP KILIÇ

BAŞLAMA TARİHİ. 2 MAYIS CUMARTESİ – 19.00 – 21.00

DEVAM EDEN ATÖLYE

RESİM ATÖLYESİ

HAYDAR ÖZAY

SALI AKŞAMLARI: 19.00 – 21.00

KAYIT VE BİLGİ İÇİN: seminerler2021@gmail.com